Środula – Sosnowiec

Środula leży około dwóch kilometrów na północny wschód od centrum, między Pogonią, Sielcem, Zagórzem i granicą z Będzinem. Od zachodu oddziela ją Czarna Przemsza, przez środek biegną droga krajowa nr 94 i linia kolei warszawsko-wiedeńskiej, a na północy płynie Potok Zagórski. W 2014 roku mieszkało tu około 14,6 tysiąca osób. Dzisiejsza Środula to przede wszystkim osiedle z wielkiej płyty, duży park z dwoma wzgórzami, stadion Zagłębia i centra handlowe Plejada oraz Auchan – ale też dzielnica, której historia należy do najtragiczniejszych w mieście.

Wieś, getto i wielka płyta

W XIX wieku Środula zmieniała przynależność kilka razy: należała do gminy Zagórze, potem do gminy Górniczej, potem znów do Zagórza. Przy tworzeniu miasta w 1902 roku włączono do niego tylko Środulkę, a główną część Środuli dopiero w 1915 roku, gdy granica okupacyjna podzieliła gminę Zagórze. Dzielnica ma kilka historycznych części: Kolonię Zuzanna, Środulę Dolną, Środulkę z pałacem Schöna i Konstantynów, związany z dawną hutą „Katarzyna”.

Najciemniejszy rozdział przypada na II wojnę światową. W 1940 roku w okolicach ul. Staszica Niemcy urządzili obóz dla jeńców, a w listopadzie 1942 roku utworzyli na Środuli getto, do którego przesiedlono Żydów z Sosnowca. W lipcu i sierpniu 1943 roku getto zlikwidowano, a jego mieszkańców wywieziono do obozów. To miejsce opisuje m.in. „Maus” Arta Spiegelmana. O getcie przypomina tablica na placu im. Braci Kożuchów przy ul. Ujejskiego.

W latach 70. XX wieku większość starej zabudowy rozebrano i na jej miejscu postawiono osiedle z wielkiej płyty. W 1980 roku doprowadzono tu tramwaj z centrum, a dwa lata później przedłużono linię do Zagórza. Od 1991 roku tereny dawnego PGR-u zamieniano w park, w którym dziś odbywają się zawody lekkoatletyczne i kolarskie. W 1999 roku otwarto Centrum Handlowe Plejada, a w 2022 roku obok rozpoczęto budowę Aura Parku.

Pałac Schöna, park i stadion

Najcenniejszy zabytek dzielnicy to pałac Ernsta Schöna w Środulce, otoczony parkiem z wieloma gatunkami drzew, w którym ma siedzibę Muzeum w Sosnowcu. Park Środula, z dwoma wysokimi wzniesieniami, jest punktem widokowym na miasto i okolicę; jest w nim także sztuczny stok narciarski. W dzielnicy leży też Zagłębiowski Park Sportowy ze stadionem piłkarskim Zagłębia, halą sportową i stadionem zimowym. Opisy zabytków z całego miasta zbieramy w dziale atrakcje Sosnowca.

Przychodnie, gabinety i optycy

Na Środuli nasza baza ma jedenaście adresów, w tym dziesięć medycznych i optycznych oraz jeden nocleg. Najważniejszym punktem jest Przychodnia Lekarska Środula przy ul. Kossaka 10A, która według NFZ zapewnia opiekę lekarza rodzinnego oraz poradnie ginekologiczną, neurologiczną i endokrynologiczną. W tym samym budynku przyjmuje stomatolog Grzegorz Pluta. Przy ul. Wieczorka, pod numerami 2C i 2D, są przychodnia „Zdrowie” i gabinet O-Dent, a przy ul. Ujejskiego – kolejny gabinet stomatologiczny. Poradnia ginekologiczno-położnicza Łubinowa 3 ma adres przy ul. Prusa. Przy ul. Norwida mapa OpenStreetMap wskazuje jeszcze przychodnię Pol-Sana-Med; o jej zakresie nie mamy pewnych danych, więc przed wizytą lepiej zadzwonić. Przychodnia o tej samej nazwie działa też w Kazimierzu, przy ul. Ogrodowej. Przegląd lekarzy pierwszego kontaktu z osiedla zbiera strona lekarzy rodzinnych na Środuli.

Okulary można zamówić w trzech salonach: przy ul. Matejki, przy ul. Zuzanny i przy ul. Staszica. Po wizycie u okulisty nie trzeba więc jechać do centrum.

Szpital i nocleg

Szpitala na Środuli nie ma. Najbliżej, około 2,5 km na zachód, jest Szpital św. Barbary przy placu Medyków na Pogoni. Szpital Miejski i kardiologia Scanmed przy ul. Zegadłowicza są nieco dalej, ok. 3,5–4 km. Z dzieckiem jedzie się zwykle do Centrum Zdrowia Dziecka i Rodziny przy ul. Zapolskiej w Klimontowie, około 4 km na południowy wschód od osiedla. W nagłych sytuacjach dzwoń pod 112.

Nocleg w samej dzielnicy zapewnia Hostel Północna 61, położony zaledwie sto kilkadziesiąt metrów od przychodni „Zdrowie” i gabinetu O-Dent. Kto woli hotel, znajdzie Pensjonat Sielec i Okrąglak Residence przy ul. Narutowicza, około 1,7 km na południe.

Dojazd

Sosnowiecka Środula ma dobre połączenie z resztą miasta. Tramwaj jedzie stąd do centrum i do Zagórza, a droga krajowa nr 94 z węzłem w granicach dzielnicy prowadzi w stronę Będzina i Dąbrowy Górniczej. Na linii kolejowej w 2023 roku rozpoczęto budowę przystanku Sosnowiec Środula; czy pociągi już się na nim zatrzymują, najlepiej sprawdzić w aktualnym rozkładzie. Rozkłady tramwajów i autobusów publikuje Zarząd Transportu Metropolitalnego. W dni meczów Zagłębia ruch przy stadionie bywa większy, więc wizytę w przychodni lepiej zaplanować z zapasem czasu.