Załęże – Katowice

Załęże, dzielnica Katowic oznaczona numerem 7, leży w północno-zachodniej części miasta nad Rawą, między Śródmieściem a granicą z Chorzowem. Jej osią jest ulica Gliwicka, długa arteria z tramwajem, przy której ciągną się kamienice i familoki z przełomu XIX i XX wieku, przemieszane z budynkami powojennymi. Od północy dzielnica styka się z Osiedlem Tysiąclecia i Dębem, od południa z Osiedlem Witosa i Załęską Hałdą-Brynowem, od zachodu z Chorzowem i jego dzielnicą Batory. Powierzchnia wynosi 3,39 km², a teren jest niemal płaski – między 265 a 280 m n.p.m.

Od średniowiecznej wsi do kopalni i huty

Pierwsza pisemna wzmianka o Załężu pochodzi z dokumentu księcia Mikołaja II z 15 grudnia 1360 roku, choć sama wieś mogła powstać kilkadziesiąt lat wcześniej. Przez stulecia należała do państwa pszczyńskiego; od drugiej połowy XV wieku nad Rawą pracowała kuźnica, a w 1792 roku ruszyła pierwsza kopalnia, „Charlotte”. Prawdziwy przełom przyniósł wiek XIX. W 1823 roku John Baildon uruchomił tu pudlingarnię, z której wyrosła huta „Baildon”, w 1840 roku powstała kopalnia „Cleophas”, później znana jako „Kleofas”, a obok niej huty cynku. W marcu 1896 roku w „Cleophasie” wydarzyła się katastrofa, w której zginęło 104 górników; rok później erygowano tutejszą parafię, a w 1898 roku zaczęto budować neogotycki kościół św. Józefa.

W 1899 roku przez wieś pojechał tramwaj łączący Katowice z Hajdukami. Po plebiscycie i III powstaniu śląskim gmina znalazła się w Polsce, a 15 października 1924 roku do Katowic włączono Załęże razem z Bogucicami, Brynowem, Dębem, Ligotą i Zawodziem. Dwie wielkie firmy przetrwały wojnę i PRL, ale nie przemiany ustrojowe: huta „Baildon” ogłosiła upadłość w 2001 roku, a „Kleofas” zakończył wydobycie w listopadzie 2004 roku. Od tamtej pory dzielnica ma przede wszystkim charakter mieszkaniowo-usługowy.

Co zobaczyć i jak tu się żyje

Z dawnego Załęża zostało więcej, niż widać z okien tramwaju. Przy ul. Gliwickiej 102 stoi budynek dawnego ratusza gminy z 1897 roku, w pobliżu pozostałość folwarku nazywana pałacem załęskim, a przy ulicy Lisa familoki i zespół szybu „Wschodni II”. W okresie międzywojennym powstała Kolonia im. Ignacego Mościckiego, w latach 60. osiedle kopalni „Kleofas”, a na przełomie lat 70. i 80. osiedle Janasa-Ondraszka. Zieleni nie ma tu wiele: Park Załęski na miejscu dawnego ogrodu jordanowskiego, plac ks. Józefa Londzina, kilka skwerów i ogrody działkowe. Swoje sceny mają tu dwa niewielkie teatry: Gry i Ludzie oraz Teatr Żelazny.

Ile osób tu mieszka? Według miejskiego dokumentu o problemach społecznych z 2016 roku, przytaczanego w Wikipedii, na koniec 2015 roku Załęże liczyło 9 885 mieszkańców. Nowszych danych z podanym źródłem nie znaleźliśmy, dlatego nie podajemy ich tutaj.

Przychodnie, optyk i opieka długoterminowa

Baza ten lekarz .pl obejmuje w Załężu kilka adresów, ale za to dość treściwych. Przy Gliwickiej 159 działa Avimed z poradniami specjalistycznymi na NFZ – chirurgiczną, neurologiczną, okulistyczną, laryngologiczną, ortopedyczną i urologiczną, także dla dzieci. Przy ul. Bocheńskiego 38A przyjmuje Centermed, w którym oprócz podobnych poradni są dermatolog, ginekolog i fizjoterapia. Tych, którzy szukają konkretnej poradni, odsyłamy do zestawień: ortopeda w Załężu i okulista w tej dzielnicy, gdzie widać, kto przyjmuje w ramach NFZ.

Wyjątkowe miejsce na mapie zajmuje Zakład Opiekuńczo-Leczniczy Sióstr Jadwiżanek przy Gliwickiej 78. Zakłady tego typu są przeznaczone dla osób, które po leczeniu szpitalnym nadal potrzebują stałej opieki i pielęgnacji, a nie samej wizyty u lekarza. Zasady przyjęcia, wymagane dokumenty i czas oczekiwania na miejsce trzeba ustalić bezpośrednio z zakładem. Okulary można zamówić w Pracowni Optycznej ASAP przy Gliwickiej 113.

Szpital, hotele i dojazd do centrum

Załęże nie ma własnego szpitala, ale Śródmieście jest tuż obok. Z okolic ul. Gliwickiej do Katowickiego Centrum Onkologii przy Raciborskiej jest ok. 1–1,5 km w linii prostej, podobnie do Śląskiego Szpitala Urologicznego przy Strzeleckiej. Oba mają wąską specjalizację, więc w nagłym przypadku zawsze dzwoń pod 112 – karetka zawiezie pacjenta tam, gdzie jest odpowiedni oddział.

Inaczej niż w wielu dzielnicach mieszkaniowych, w Załężu są dwa hotele. Hotel Załęże przy Gliwickiej 106 stoi przy samej głównej ulicy, a Hotel Marysin Dwór przy ul. Pukowca – kilkaset metrów dalej, w spokojniejszej części. Dla osób, które przyjeżdżają do Katowic na badania albo odwiedzają kogoś w szpitalach Śródmieścia, nocleg za Rawą bywa rozsądną alternatywą dla hoteli przy Rynku.

Dojazd zapewnia przede wszystkim tramwaj na Gliwickiej, kursujący między centrum Katowic a Chorzowem-Batorym. Linia wróciła na ulicę w listopadzie 2008 roku, po modernizacji. Dzielnicę przecinają też autostrada A4 i Drogowa Trasa Średnicowa, prowadząca wzdłuż Rawy, a przy torach linii E 30 działa przystanek kolejowy Katowice Załęże. Z Rynku jedzie się tu kilka przystanków, więc Załęże jest dobrze skomunikowane z resztą aglomeracji. Kto szuka innych części miasta, znajdzie je w przeglądzie dzielnic; między Załężem a centrum Katowic można też po prostu przejść pieszo wzdłuż Gliwickiej.