Gzichów – Będzin

Gzichów to dzielnica Będzina leżąca na prawym brzegu Czarnej Przemszy, naprzeciw Góry Zamkowej, między Śródmieściem a Grodźcem. Razem z Brzozowicą i Osiedlem Zamkowym zajmuje około 563 ha i liczy mniej więcej 7,5 tysiąca mieszkańców. Dla przyjezdnych to przede wszystkim adres Muzeum Zagłębia w pałacu Mieroszewskich, dla mieszkańców – spokojna, zielona część miasta z blokami, domami jednorodzinnymi i jedną z ważniejszych tramwajowych zajezdni regionu.

Wieś Mieroszewskich

Gzichów powstał przed 1637 rokiem na gruntach sąsiedniego Małobądza i przez pewien czas w księgach kościelnych traktowano go jako jego część. Wszystko zmieniło się w 1645 roku, gdy obie wsie kupili Mieroszewscy herbu Ślepowron. Kazimierz Mieroszewski, chorąży księstwa siewierskiego, zaczął na początku XVIII wieku budowę dworu, który stał się z czasem siedzibą całego klucza dóbr. Ostatni starosta będziński, Stanisław Mieroszewski, mieszkał tu w drugiej połowie XVIII wieku; z jego córką Ludwiką wiąże się miejscowa legenda o Błękitnej Ludwice. Opowieść o podziemnym korytarzu biegnącym pod rzeką aż do lochów zamku też należy do lokalnego folkloru, a nie do udokumentowanej historii.

Pod koniec XVIII wieku wieś miała około trzydziestu kilku domów, dwa młyny, tartak, browar i karczmę. W latach 60. XIX wieku dobra gzichowskie przeszły w ręce śląskiego przemysłowca Christiana Gustava von Kramsty, a później spółki zarządzającej kopalniami i hutami w Sosnowcu. Od 1867 roku Gzichów był siedzibą dużej gminy, obejmującej m.in. Czeladź, Grodziec i część dzisiejszego Sosnowca. W 1915 roku, w czasie okupacji niemieckiej, przyłączono Gzichów do Będzina razem z Brzozowicą.

Pałac, park i muzeum

Najcenniejszym zabytkiem dzielnicy jest zespół pałacowo-parkowy Mieroszewskich przy ul. Gzichowskiej. Pałac z początku XVIII wieku, z XIX-wiecznymi oficynami, mieści dziś Muzeum Zagłębia – instytucję, która opiekuje się też zamkiem i podziemiami w Śródmieściu. Muzeum pokazuje w pałacu swoje stałe i czasowe wystawy (aktualny program i godziny podaje jego strona), a w otaczającym parku spaceruje się wśród starych drzew. Z parku dobrze widać zamek po drugiej stronie rzeki; spacer z Gzichowa na Górę Zamkową zajmuje kilkanaście minut, a prowadzi tędy Szlak Husarii Polskiej.

Osiedle Zamkowe, Brzozowica i Namiarkowa

Zabudowa jest mieszana. Starsza część Gzichowa to czteropiętrowe bloki z okresu powojennego i domy jednorodzinne. We wschodniej części, na terenie dawnego gospodarstwa rolnego, w latach 80. wyrosło Osiedle Zamkowe – duże osiedle czterokondygnacyjnych bloków zaprojektowane przez Ryszarda Dudę. Mieszkańcy dzielą je na Zamkowe „Górne”, „Dolne” i „Nowe”, zależnie od etapu budowy, a nazwy ulic, takie jak Jasielska czy Krośnieńska, przypominają, że sporą część bloków stawiało przedsiębiorstwo z Jasła. Między ulicami Wolności i Gzichowską a Lasem Grodzieckim rośnie osiedle domów jednorodzinnych nazywane Namiarkowym.

Brzozowica, w północno-wschodniej części dzielnicy, ma zupełnie inny charakter: parterowe domki wzdłuż ul. Brzozowickiej, Spokojnej i Polnej. Powstała w XV wieku jako leśna osada smolarzy. Nad Czarną Przemszą jest tu lasek nazywany Małpim Gajem, a na północ od osiedla działała w latach 50. i 60. odkrywkowa kopalnia węgla kamiennego – rzadkość w polskim górnictwie. Jej teren później zrekultywowano.

Na co dzień

W dzielnicy działa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Króla Kazimierza Wielkiego przy ul. Wolności, a parafia św. Jadwigi Śląskiej ma kościół z przełomu lat 80. i 90. przy ul. Bursztynowej. Charakterystycznym punktem jest zajezdnia tramwajowa z 1978 roku przy Osiedlu Zamkowym – stąd tramwaje jadą z Gzichowa przez centrum Będzina w kierunku Sosnowca. Dzięki temu Gzichów ma bezpośrednie połączenie szynowe ze Śródmieściem; uzupełniają je autobusy jadące ul. Wolności do Grodźca i dalej. Numery linii i rozkłady zmieniają się, więc przed podróżą warto zajrzeć do wyszukiwarki połączeń ZTM.

Las Grodziecki, na granicy z Grodźcem i Łagiszą, jest naturalnym terenem spacerów dla mieszkańców Zamkowego; prowadzi przez niego rowerowa trasa T-1 w stronę Góry Świętej Doroty.

Przychodnie i weterynarze w Gzichowie

Gzichów jest dobrze zaopatrzony w podstawową opiekę, a do szpitala w Śródmieściu jest stąd niedaleko. W naszych danych dla dzielnicy figuruje siedem miejsc.

Centrum Medyczne Pro-Femina przy ul. Krośnieńskiej 1 na Osiedlu Zamkowym ma umowę z NFZ na podstawową opiekę zdrowotną, a do tego na poradnie: położniczo-ginekologiczną, chirurgii ogólnej, neurologiczną, onkologiczną i logopedyczną. To najszerszy zakres świadczeń w tej części miasta. Drugą przychodnią POZ na osiedlu jest Centrum Medyczne Zamkowe przy ul. Królowej Jadwigi 2A.

Dwie przychodnie zajmują się dziećmi wymagającymi wsparcia psychologicznego. Centrum Diagnostyki i Terapii In Corpore przy ul. Wolności 22 prowadzi na NFZ poradnię dla osób z autyzmem dziecięcym, a poradnia psychologiczna Pro-Kom Bis przy ul. Bursztynowej 19 – poradnię psychologiczną dla dzieci. Na wizyty w takich poradniach często obowiązuje kolejka, więc o termin trzeba zapytać wcześniej.

Właściciele zwierząt mają w dzielnicy dwie przychodnie weterynaryjne: Fivet przy ul. Wolności 121 oraz przychodnię lek. wet. Joanny Nowak przy ul. Grunwaldzkiej 1. Godzin pracy nie podajemy, bo nie wszystkie są potwierdzone – lepiej zadzwonić przed przyjściem, zwłaszcza w weekend.

Przyjezdni szukający noclegu znajdą tu Hotel Black Jack przy ul. Partyzantów 3a. Gdy Gzichów to dla Ciebie tylko przystanek w drodze do muzeum, pozostałe dzielnice Będzina opisujemy w przeglądzie wszystkich części miasta. W nagłych sytuacjach zdrowotnych dzwoń pod 112.