Ksawera – Będzin

Ksawera to robotnicza dzielnica Będzina na wschodnim skraju miasta, wciśnięta między Warpie, Brzozowicę, łagiskie Bory i granicę z Dąbrową Górniczą. Na 172 hektarach mieszka niespełna 6 tysięcy osób. Wyrosła wokół kopalni węgla i do dziś widać to w układzie ulic, w szeregach dawnych domów górniczych na Koszelewie i w nazwach takich jak Cynkowa czy Staszica. W jej skład wchodzą też Koszelew, Zielona nad Czarną Przemszą i nowe osiedle Podskarpie.

Kopalnia, od której wszystko się zaczęło

Kopalnię „Ksawery” założono w latach 20. XIX wieku, początkowo jako odkrywkę, a jej nazwa upamiętniała księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, ministra skarbu Królestwa Polskiego i reformatora przemysłu. Okoliczni mieszkańcy szybko przerobili „Ksawerego” na „Ksawerę” i tak zostało. Po 1832 roku przy kopalni powstała kolonia robotnicza, a w 1852 roku liczyła już ponad sto domów i około sześciuset mieszkańców.

W 1875 roku wykopano szyb nazwany „Koszelew” – od nazwiska rosyjskiego urzędnika skarbowego Aleksandra Koszelewa – i pod tą nazwą kopalnia działała dalej, a pod koniec XIX wieku połączono ją z dąbrowską kopalnią „Paryż”. Kolonię wzdłuż starej drogi z Będzina do Dąbrowy Górniczej do dziś nazywa się Koszelewem; to obecna ulica o tej samej nazwie. Część zabudowań kopalni zachowała się u zbiegu al. Kołłątaja i ul. Koszelew.

Administracyjnie osada przez dziesięciolecia ciążyła ku Dąbrowie. Gdy w 1916 roku Dąbrowa Górnicza otrzymała prawa miejskie, Ksawera i Koszelew znalazły się w jej granicach. Władze Będzina zabiegały jednak o te kolonie i 20 kwietnia 1923 roku przyłączono Ksawerę do Będzina, razem z Warpiem. Kopalnia „Koszelew” znalazła się wtedy w granicach Będzina, a „Paryż” pozostał po stronie dąbrowskiej. Na Ksawerze urodził się w 1899 roku Aleksander Zawadzki, późniejszy wojewoda śląsko-dąbrowski i przewodniczący Rady Państwa.

Bloki, familoki i Podskarpie

Większą część dzielnicy zajmują czteropiętrowe bloki, stawiane w dużej mierze dla górników kopalni „Paryż”, oraz domy jednorodzinne. Na Koszelewie przetrwały jednopiętrowe XIX-wieczne domy robotnicze, które należały do kopalni. Na terenach pokopalnianych powstało Podskarpie – osiedle ponad stu czterdziestu domów w zabudowie szeregowej, bliźniaczej i wolnostojącej, projektowane od podstaw jako całość. Zupełnie inaczej wygląda Zielona, północny skrawek dzielnicy między potokiem Pogoria, Czarną Przemszą i granicą Dąbrowy – tu zamiast bloków jest nadrzeczna zieleń i wały przeciwpowodziowe.

Wzdłuż al. Kołłątaja, która prowadzi z centrum Będzina w stronę Dąbrowy, skupia się handel: markety spożywcze, hurtownie i drobne usługi, także przy ul. Żwirki i Wigury. Przy ul. Wisławy Szymborskiej działa Szkoła Podstawowa nr 4 im. Stanisława Staszica z halą sportową i boiskiem, a przy ul. Siemońskiej – kryta pływalnia.

Kościół na Koszelewie

Ciekawym miejscem jest kościół św. Barbary przy ul. Koszelew 1. Mieści się w budynku zbornym i biurowym dawnej kopalni „Paryż” z 1890 roku, przystosowanym do celów liturgicznych w latach 30. XX wieku. Parafia jest jedną z najmniejszych w diecezji sosnowieckiej. Znajdujący się w niej obraz Matki Bożej Częstochowskiej został w 2009 roku koronowany, a wierni nazywają go Matką Bożą Będzińską. Większość mieszkańców należy do parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa, której nowy kościół przy al. Kołłątaja konsekrowano w 2000 roku.

Pociąg, autobus, rower

Ksawera ma własny przystanek kolejowy Będzin Ksawera na linii z Katowic do Częstochowy, obsługiwany przez Koleje Śląskie – to wygodna opcja dla osób dojeżdżających do Sosnowca czy Katowic. Wzdłuż Kołłątaja i ul. Koszelew kursują autobusy łączące Ksawerę z centrum Będzina, Dąbrową Górniczą, Sosnowcem i Czeladzią; aktualne numery linii i rozkłady trzeba sprawdzić w serwisie ZTM. Rowerzyści mogą pojechać wałami Czarnej Przemszy w stronę zamku albo w przeciwną stronę, na Pogorię; wyznaczona tędy trasa rowerowa od zamku do ośrodka sportów wodnych w Zielonej ma nieco ponad 5 km.

Przychodnie, tomograf i weterynarz w Ksawerze

Na Ksawerze działają przychodnia z lekarzem rodzinnym i specjalistami, pracownia tomografii i zakład opiekuńczo-leczniczy. Przychodnia to Centrum Medyczne Promed przy ul. Siemońskiej 11. Według danych NFZ ma umowę na podstawową opiekę zdrowotną oraz na poradnie chirurgii ogólnej, otolaryngologiczną, ginekologiczną, chorób płuc, okulistyczną i dermatologiczną – sporo specjalistów pod jednym adresem.

Drugą przychodnią POZ jest Centrum Medyczne Warpie przy al. Kołłątaja 104. Mimo nazwy w naszych danych przypisane jest do Ksawery, zgodnie z położeniem budynku na mapie we wschodnim odcinku alei; mieszkańcy Warpia mają tu równie blisko.

Przy ul. Koszelew 7 działa pracownia tomografii komputerowej Resonica z umową NFZ. Na badanie w ramach ubezpieczenia potrzebne jest skierowanie od lekarza; terminy NFZ i więcej o samym badaniu znajdziesz w dziale o tomografii komputerowej.

Osobnym rodzajem opieki zajmuje się Zakład Opiekuńczo-Leczniczy Caritas – Dom św. Józefa przy ul. Stawowej 26. To zakład całodobowy dla osób przewlekle chorych, które nie wymagają już leczenia szpitalnego, ale potrzebują stałej opieki pielęgniarskiej. Przyjęcie na NFZ wymaga skierowania i dokumentacji – szczegóły trzeba omówić z zakładem.

W dzielnicy jest też salon Optyk.com przy ul. Żwirki i Wigury 16, a przyjezdni mogą zanocować w obiekcie Antares przy ul. Siemońskiej 4. Jeśli mieszkasz na Ksawerze i szukasz czegoś, czego tu nie ma, najbliżej masz do sąsiedniego Warpia albo do Śródmieścia, gdzie stoi szpital. W nagłym stanie zdrowia dzwoń pod 112.