Łagisza – Będzin

Łagisza to północna dzielnica Będzina, którą z daleka rozpoznaje się po kominach elektrowni. Zajmuje ponad 8,6 km², ale mieszka tu tylko około 4 tysięcy osób, bo duża część terenu to zakłady, pola, nieużytki i lasy. Sama zabudowa mieszkalna jest niska i rozproszona – dominują domy jednorodzinne wzdłuż ul. Pokoju, dawnej drogi z Katowic do Warszawy, i w kilku osadach, które do dziś zachowały własne nazwy: Stara Łagisza, Glinice, Stachowe, Jazowe, Pustkowie, Bory, Podłosie i Niepiekło.

Biskupia wieś przy drodze na Siewierz

Okolica była zamieszkana bardzo dawno. W 1967 roku archeolodzy odkryli tu cmentarzysko kultury łużyckiej z ponad trzystu grobami ze schyłku epoki brązu. Pierwsza pisana wzmianka o wsi pochodzi z 1254 roku, a jako samodzielna miejscowość Łagisza pojawia się w dokumentach od 1301 roku. Po połowie XV wieku znalazła się w księstwie siewierskim jako własność biskupów krakowskich. Przez stulecia była niewielka: karczma, dwa młyny, kilkadziesiąt osób. Ożywienie przyniosły dopiero odkrywkowe kopalnie węgla, otwierane w drugiej połowie XIX wieku.

W 1914 roku powstała gmina łagiska, obejmująca także Gródków, Psary, Sarnów i Preczów. Dziesięć lat później wieś doczekała się własnej parafii, wydzielonej z grodzieckiej, i Ochotniczej Straży Pożarnej. Pod koniec lat 60. Łagisza otrzymała status miasta, a 1 stycznia 1973 roku włączono Łagiszę do Będzina jako dzielnicę.

Elektrownia i trudna wojenna karta

Budowę dużej elektrowni zaczęły jeszcze władze przedwojenne. W czasie okupacji Niemcy, którzy przemianowali wieś na Mildenfeld, utworzyli przy placu budowy podobóz obozu Auschwitz, a do pracy kierowali więźniów. To mało znany rozdział historii dzielnicy, o którym warto pamiętać, patrząc dziś na teren zakładu.

Po wojnie elektrownię dokończono; pierwszy blok energetyczny uruchomiono w 1963 roku, a później zakład był kilkakrotnie rozbudowywany, ostatnio pod koniec pierwszej dekady XXI wieku. Elektrownia „Łagisza” należy do zabytków techniki regionu zgłoszonych do dokumentacji dziedzictwa przemysłowego, ale przede wszystkim wciąż pracuje. W dzielnicy działają też zakłady materiałów budowlanych, a plany uprzemysłowienia były kiedyś znacznie szersze, niż ostatecznie zrealizowano.

Z elektrownią wiąże się też sąsiednia Brzozowica. Działała tam w latach 50. i 60. odkrywkowa kopalnia węgla kamiennego, z której paliwo trafiało do Łagiszy; wyrobisko po niej przez lata służyło jako miejsce składowania odpadów paleniskowych. Granice samej dzielnicy też się zmieniały – osada Jazowe do 1945 roku należała do Grodźca, a dopiero później przypisano ją do Łagiszy.

Kościół, szkoła i straż

Centrum życia lokalnego to okolice kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP. Pierwszy, niewielki kościółek z 1924 roku pełni dziś rolę kaplicy przedpogrzebowej, a obecną świątynię zbudowano po wojnie według projektu sosnowieckiego architekta Tadeusza Rudzkiego i konsekrowano w 1949 roku. Na Borach, dla mieszkańców najdalszych kolonii, urządzono w latach 90. kaplicę w dawnym budynku mieszkalnym. Parafialny cmentarz przy ul. Energetycznej założono w tym samym roku co parafię; wcześniej zmarłych chowano w Grodźcu.

W dzielnicy działa Szkoła Podstawowa nr 9 im. Noblistów Polskich, filia Miejskiej Biblioteki Publicznej, urząd pocztowy i Ochotnicza Straż Pożarna, a Caritas diecezji sosnowieckiej prowadzi tu dom dla osób bezdomnych. Swoją działalność prowadzą tu także Towarzystwo Przyjaciół Łagiszy i koło Polskiego Związku Wędkarskiego.

Przyroda i dojazd

Łagisza ma więcej zieleni, niż kojarzy się z dzielnicą przemysłową. Przez jej wschodnią część, Podłosie, płynie Czarna Przemsza, a przez południową – Potok Psarski. Na granicy z Grodźcem i Gzichowem leży Las Grodziecki, a dalej Las Łagiski, przez które biegnie rowerowa trasa w stronę Niepiekła i Pogorii III. Szlak 25-lecia PTTK prowadzi z Góry Świętej Doroty przez Łagiszę wzdłuż rzeki. Nadrzeczne tereny na Podłosiu są płaskie i spokojne, więc nadają się na niespieszny spacer albo krótką przejażdżkę rowerem z dala od ruchu samochodowego.

Przez północno-zachodnią część dzielnicy przebiega droga krajowa nr 86, łącząca Katowice z Warszawą, więc samochodem dojeżdża się tu łatwo z całej aglomeracji. Z Łagiszy do centrum Będzina prowadzi ul. Pokoju. Linia kolejowa nr 183, przy której była stacja Będzin Łagisza, obsługuje dziś tylko ruch towarowy, więc pasażerowie korzystają z autobusów ZTM – rozkłady i numery linii najlepiej sprawdzić przed wyjazdem.

Przychodnie i noclegi w Łagiszy

W Łagiszy są dwie przychodnie, obie przy ul. Pokoju, co ułatwia życie mieszkańcom rozproszonych osiedli.

Niepubliczna Poradnia Lekarska „Zdrowie” przy ul. Pokoju 91 to miejsce, gdzie według danych NFZ można zapisać się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Przychodnia ma też poradnię położniczo-ginekologiczną oraz poradnię alergologiczną – zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Na wizytę u specjalisty w ramach ubezpieczenia potrzebne jest skierowanie.

Elvita – przychodnia przy ul. Pokoju pod numerem 14 prowadzi poradnie specjalistyczne z umową NFZ: ginekologiczną, chirurgii ogólnej, okulistyczną, laryngologiczną, dermatologiczną i neurologiczną. Czas oczekiwania na poszczególnych specjalistów bywa różny – porównać go można w zestawieniu terminów NFZ w mieście.

Weterynarza ani sklepu medycznego w danych dla Łagiszy nie mamy; najbliższe przychodnie dla zwierząt są w Gzichowie, a apteki i optycy – w centrum. Dzielnica ma natomiast kilka miejsc noclegowych, z których część przyjmuje ekipy pracujące w okolicy: Hotel Anna przy ul. Usługowej 4, Hostel Karolinka przy ul. Odkrywkowej 129 oraz Zakątek Alpaka przy ul. Jedności 139. Gdy coś dzieje się nagle, dzwoń pod 112.