Małobądz – Będzin

Małobądz, południowo-zachodnia dzielnica Będzina, leży między Śródmieściem, Czarną Przemszą a granicą z Czeladzią i Sosnowcem. Ma dwie twarze. Dolna, starsza część to dawna wieś z domami jednorodzinnymi i ulicami schodzącymi ku rzece. Górna – na Wzgórzach Małobądzkich – to Syberka, największe osiedle bloków w mieście, z kilkunastoma tysiącami mieszkańców. Formalnie Syberka leży na gruntach Małobądza, choć wiele osób traktuje ją jak osobną dzielnicę i tak o niej mówi.

Rycerska wieś nad rzeką

Małobądz ma metrykę średniowieczną: pierwsze wiadomości o wsi pochodzą z 1326 roku, a pewniejsze z dokumentu sprzedaży księstwa siewierskiego biskupowi Zbigniewowi Oleśnickiemu w 1443 roku. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od staropolskiego imienia Małobąd. Wieś leżała około dwóch kilometrów na południe od ówczesnego miasta i ciągnęła się wzdłuż prawego brzegu Czarnej Przemszy. Choć formalnie należała do księstwa siewierskiego, pozostawała własnością rycerską, a mieszkańcy chodzili do parafii Świętej Trójcy w Będzinie.

Historia nie oszczędzała tego miejsca. W 1455 roku wieś spaliła banda rozbójników, w 1655 roku ucierpiała w czasie potopu szwedzkiego, a w 1736 roku zniszczyła ją wielka powódź. Od 1645 roku majątek należał do Mieroszewskich, którzy na małobądzkich gruntach założyli Gzichów – nowa wieś z czasem przejęła rolę ośrodka całego klucza. W XIX wieku działały tu olejarnia i duży młyn, a w 1913 roku zaczęto budowę elektrowni okręgowej. Dwa lata później, w 1915 roku, włączono Małobądz do Będzina jako jedną z jego dzielnic. W 1951 roku kolonię Małobądz odłączono od miasta i przyłączono do Czeladzi.

Pierwotny krajobraz zmieniły dwie inwestycje. Regulacja Czarnej Przemszy w czasie wojny i w latach 50. zlikwidowała rozlewisko, które na wysokości wsi tworzyło sporą taflę wody. W latach 70. przez dzielnicę poprowadzono trasę szybkiego ruchu w stronę Sosnowca.

Syberka – miasto w mieście

Osiedle na wzgórzu Syberka budowano w latach 1960–1985, na podstawie koncepcji zespołu Kazimierza Wejcherta z katowickiego Miastoprojektu. Projektanci wykorzystali ukształtowanie terenu: najniżej stanęły jednopiętrowe bliźniaki, potem cztero- i pięciokondygnacyjne bloki, a najwyżej – jedenastopiętrowe „mrówkowce” przy ul. Skalskiego i trzynastokondygnacyjne wieżowce przy ul. Śmigielskiego. Do początku lat 90. osiedle nosiło oficjalnie imię PPR, ale mieszkańcy tej nazwy właściwie nie używali.

Skąd nazwa Syberka – nie wiadomo na pewno. Legenda mówi o punkcie zbornym dla zesłańców na Sybir, do czego nawiązuje miejscowa parafia, prowadząca Sanktuarium Golgoty Wschodu w dwupoziomowym kościele Nawiedzenia NMP. Pewne jest natomiast, że w XIX wieku na wzgórzu działała rosyjska komora celna, a w wyrobiskach dawnej kopalni urządzono w międzywojniu strzelnicę 23. pułku artylerii lekkiej.

Syberka jest najgęściej zaludnioną częścią miasta. Działają tu dwie szkoły podstawowe – nr 11 im. Władysława Broniewskiego i nr 13 im. Huberta Wagnera – Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury, poczta i urząd skarbowy. Park Syberka, nazywany też Parkiem Dolna Syberka, ma tężnię solankową, miasteczko ruchu drogowego i ścieżkę dydaktyczną, a wzdłuż drogi krajowej nr 86 urządzono w 2017 roku Park Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Od ruchliwej trasy osiedle oddzielają ekrany akustyczne, a kładka dla pieszych prowadzi nad nią do centrum handlowego po stronie Czeladzi.

Szpital, który zmienił gminę

Na gruntach Małobądza w latach 1978–1988 zbudowano dawny Szpital Górniczy, dziś Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. św. Barbary. W 1997 roku, po zamianie gruntów między miastami, teren szpitala przeszedł do Sosnowca – stąd jego adres przy pl. Medyków. Przystanek autobusowy przy ul. Żeromskiego pozostał jednak w Będzinie, więc mieszkańcy Małobądza mają do tego szpitala bardzo blisko, choć formalnie leży on w sąsiednim mieście.

Dojazd

Dzielnicę przecinają ulice Piłsudskiego i Małobądzka, prowadzące z centrum na Syberkę i w stronę Sosnowca, a od strony Czeladzi biegnie droga krajowa nr 86. Z Syberki kursują autobusy do centrum Będzina i do sąsiednich miast; numery linii i rozkłady trzeba sprawdzić w serwisie ZTM, bo często się zmieniają.

Gdzie się leczyć w Małobądzu

Małobądz razem z Syberką ma w naszym spisie najwięcej przychodni i gabinetów w mieście – 17, o jeden więcej niż Śródmieście. Najważniejszy jest zespół budynków przy ul. Zwycięstwa 30 i 32. Pod numerem 30 działa Centrum Medyczne Syberka z umową NFZ na podstawową opiekę zdrowotną oraz poradnie okulistyczną, ortopedyczną, ginekologiczną i reumatologiczną. Pod tym samym adresem są Stacja Dializ Nefrolux, Szkol-Med zajmujący się medycyną szkolną, Centrum Medyczne Rehab z fizjoterapią domową na NFZ oraz sklep Ort-Med z refundowanym zaopatrzeniem ortopedycznym. Obok, pod numerem 32, mieści się Powiatowe Centrum Rehabilitacji z poradnią rehabilitacyjną i fizjoterapią ambulatoryjną oraz domową.

Przy ul. Zwycięstwa 12 przyjmują praktyka lekarzy rodzinnych Francikowski, gabinet stomatologiczny Beaty Jagusiak-Orzeł z umową NFZ obejmującą także dzieci oraz przychodnia weterynaryjna Dawet.

Drugim skupiskiem jest ul. Piłsudskiego 99: Centrum Dentystyczno-Lekarskie Promedica z NFZ-owską stomatologią i chirurgią stomatologiczną, poradnia żywieniowa Nutrimed oraz punkt Śląskich Laboratoriów Analitycznych, w którym można wykonać m.in. morfologię, lipidogram czy TSH. Zakres badań i przygotowanie do nich opisujemy w dziale badań laboratoryjnych.

Lekarza rodzinnego na NFZ można też wybrać w przychodni Eskulap przy ul. Małobądzkiej 141, gdzie przyjmuje również neurolog, albo w praktyce Maridan przy ul. Śmigielskiego 9A, prowadzącej także długoterminową opiekę pielęgniarską w domu. Przy tej samej ulicy działają gabinety DERMA i NZOZ Medi-Dent, a przy ul. Skalskiego 6 – Poradnia Stomatologiczna Syberka. Przy ul. Długiej są gabinet Amadent i salon Ivonlenses z soczewkami kontaktowymi.

Drugim weterynarzem w dzielnicy jest Alaskan przy ul. Piłsudskiego 59, a nocleg oferuje Czarci Młyn przy ul. Żeromskiego 11. Większość tych adresów leży na Syberce albo tuż przy niej, więc wiele spraw da się tu załatwić bez wyjazdu do centrum. W nagłych przypadkach dzwoń pod 112.