Warpie – Będzin

Warpie to dzielnica Będzina na południowo-wschodnim skraju miasta, położona na łagodnym wzgórzu, za torami kolejowymi patrząc od Śródmieścia. Graniczy z sosnowiecką Środulą i dąbrowskimi Mydlicami, zajmuje 283 hektary i ma niespełna 7 tysięcy mieszkańców. To dzielnica pełna kontrastów: stare kamienice i dawne domy robotnicze, wysokie bloki osiedla Warpie-Wschód, tereny przemysłowe przy Sieleckiej i Zagórskiej oraz miejsca pamięci o jednym z najtragiczniejszych rozdziałów historii miasta.

Skąd ta nazwa

„Warp” to dawne słowo oznaczające usypisko skały płonnej, żużla i popiołu, czyli po prostu hałdę. Liczba mnoga stała się z czasem nazwą miejscowości – i dlatego poprawnie mówi się „na Warpiu”, a nie „na Warpiach”. Porośnięte drzewami warpie zachowały się m.in. między ulicami Krakowską i Orlą; na części z nich urządzono ogródki działkowe.

Huta, kopalnia i powrót do Będzina

Grunty, na których leży dzielnica, należały pierwotnie do mieszczan będzińskich. W 1826 roku przy dzisiejszej ul. Sieleckiej powstała walcownia blachy cynkowej, a pod koniec XIX wieku na jej miejscu kupcy Ryszard Tillmans i Adolf Oppenheimer uruchomili zakład, z którego wyrosła późniejsza Huta „Będzin”. W 1890 roku Towarzystwo Francusko-Włoskie, właściciel kopalni „Paryż”, wybudowało między dzisiejszymi ulicami 1 Maja i Brata Alberta osiedle robotnicze typu koszarowego – kilka prostych, dwu- i trzykondygnacyjnych domów, które stoją do dziś. W latach 1919–1924 w pobliżu skrzyżowania Krakowskiej i 1 Maja działała niewielka kopalnia „Lech”, od której wzięła się dawna nazwa ul. Górniczej. W 1928 roku przy Sieleckiej powstała fabryka kabli, dziś Fabryka Przewodów Energetycznych.

Administracyjnie Warpie przez kilka lat nie należało do miasta. W czasie I wojny światowej znalazło się w austriackiej strefie okupacyjnej i w 1915 roku przyłączono je do Dąbrowy Górniczej. Po staraniach będzińskich władz, decyzją z 20 kwietnia 1923 roku, Warpie zwrócono Będzinowi, razem z sąsiednią Ksawerą.

Getto na Kamionce

W maju 1942 roku Niemcy utworzyli na Warpiu, w części zwanej Kamionką, getto dla Żydów z Będzina i okolic. W szczytowym okresie mieszkało tu około 18 tysięcy osób. W sierpniu 1943 roku getto będzińskie zlikwidowano razem z sosnowieckim na Środuli; jego mieszkańców wywieziono do Auschwitz-Birkenau. Członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej stawiali opór w bunkrze przy ul. Podsiadły 24 i tam zginęli, wśród nich Frumka Płotnicka i Cwi Brandes. W getcie, przy dzisiejszej ul. 1 Maja, mieszkała z rodziną Rutka Laskier, której dziennik, odnaleziony po latach i wydany drukiem, przybliża codzienność getta. Od 2004 roku na placu Bohaterów Getta Będzińskiego stoi pomnik upamiętniający ofiary.

Jak wygląda dzielnica dzisiaj

Zabudowa jest niejednorodna. Zachodnia część to w większości kamienice z okresu międzywojennego; część z nich była w złym stanie i została rozebrana. We wschodniej części, w rejonie dawnej cegielni, wyrosło osiedle Warpie-Wschód z jedenastokondygnacyjnymi blokami, a obok, przy ul. Krakowskiej, osiedle Nowe Warpie z apartamentowcami i domami szeregowymi. Południowo-zachodni skraj zajmują tereny przemysłowe: dawna huta, kablownia przy ul. Sieleckiej 1, mniejsze zakłady oraz centrum logistyczne przy ul. Zagórskiej.

Najprzyjemniejszym miejscem na spacer jest park nazywany dziś parkiem Warpie, a historycznie Koszelewskim. Urządziło go w 1932 roku Towarzystwo Francusko-Włoskie dla mieszkańców kolonii górniczej, według projektu Bolesława Burskiego, a sporą część prac wykonali społecznie górnicy z kopalni „Paryż”. Zachowały się murki, schody na skarpach i brodziki, jest plac zabaw i boisko; stary amfiteatr jest nieużywany.

W dzielnicy działają Szkoła Podstawowa nr 8 przy ul. Orlej, I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika i Przedszkole Miejskie nr 10, a parafia św. Brata Alberta ma kościół konsekrowany w 2004 roku. Mieszkańcy Warpia-Wschodu należą do parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa z kościołem na Ksawerze.

Dojazd

Przez Warpie biegną stare drogi do Zagórza i Sielca (ulice Zagórska i Sielecka, dziś prowadzące do Sosnowca) oraz do Mydlic (ul. Krakowska). Warpie od centrum Będzina oddziela tylko linia kolejowa, więc do Śródmieścia jest stąd blisko. Linie autobusowe łączą dzielnicę z Sosnowcem, Dąbrową Górniczą i Syberką; aktualne trasy warto sprawdzić w serwisie ZTM przed podróżą.

Lekarze, dentyści i weterynarze na Warpiu

Medyczny punkt centralny dzielnicy to budynek przy ul. 1 Maja 1. Pod tym adresem działa Farmed Będzin z umową NFZ na podstawową opiekę zdrowotną oraz poradnie dermatologiczną, laryngologiczną i neurologiczną. Obok przyjmuje poradnia pulmonologiczna Gabriela Nagłego, również na NFZ, a Betamed prowadzi stąd pielęgniarską opiekę długoterminową w domu pacjenta – to pomoc dla osób obłożnie chorych, na którą kieruje lekarz.

Stomatologię na NFZ zapewniają dwa gabinety: Urszuli Romanowicz przy ul. 1 Maja 1/6 oraz Tomasza Jarosa przy ul. gen. Andersa 6; oba mają także umowę na protetykę. Prywatnie przyjmuje Ortop-Dent przy ul. Przyjaźni 1. Okulary można zamówić w salonie Baj-Opt przy ul. Andersa 12b.

Dla zwierząt są dwie przychodnie: Cztery Łapy przy ul. Sieleckiej 29 i przychodnia „Na Krakowskiej” przy ul. Krakowskiej 139. Przyjezdnym przyda się Hostel Będzin – noclegi przy ul. Promyka. Szpital jest w Śródmieściu, kilka minut jazdy stąd, ale w nagłym stanie zdrowia nie jedź sam – dzwoń pod 112.