Strzemieszyce Wielkie – Dąbrowa Górnicza

Strzemieszyce Wielkie w Dąbrowie Górniczej to duża wschodnia dzielnica przy drodze krajowej nr 94, położona ok. 7,5 km od centrum, między Redenem a Strzemieszycami Małymi. Przez ponad dwadzieścia lat było to osobne miasto, a jeszcze przed wojną – jedna z najludniejszych wsi w Polsce. Dziś mieszkańcy mają tu dwie przychodnie z lekarzem rodzinnym na NFZ i dwa noclegi, a w krajobrazie mieszają się domy jednorodzinne, starsza zabudowa przy głównej ulicy, tory kolejowe i tereny przemysłowe.

Strzemię króla, którego nie było

W Strzemieszycach chętnie opowiada się legendę o Janie III Sobieskim, który miał tu zgubić złote strzemię. To strzemię trafiło nawet do herbu zaprojektowanego w 1967 roku. Badacze nazw miejscowych wskazują jednak inne źródło – pochodzi od imienia Strzemiesz i oznaczała osadę jego potomków. W XV wieku zapisywano ją po łacinie jako Strmyeschycze major, a człon „Wielkie” pojawił się wtedy, gdy obok wyrosła mniejsza osada.

Ślady osadnictwa sięgają tu kultury łużyckiej, a od co najmniej XI wieku ludzie mieszkali w tym miejscu bez przerwy. Przez stulecia wieś należała do biskupów krakowskich jako część dóbr sławkowskich. Kopano tu rudy ołowiu i srebra, potem galman. Pod koniec XVIII wieku dobra przejęło państwo, a po trzecim rozbiorze okolica na kilka lat trafiła pod panowanie pruskie.

Kolej i fabryki

O rozwoju zdecydowała kolej. W 1848 roku przez Strzemieszyce poprowadzono Drogę Żelazną Warszawsko-Wiedeńską ze stacją, która dziś nosi nazwę Dąbrowa Górnicza Południowa. W 1885 roku doszła linia Iwanogrodzko-Dąbrowska, łącząca wieś z Kielcami i dalej z centralną Polską. Wokół torów wyrosły małe kopalnie węgla, fabryka cerezyny (powstała w 1883 roku i przed pierwszą wojną zatrudniała ponad dwieście osób) oraz zakład superfosfatów z 1899 roku.

Ludność szybko rosła. W 1885 roku Strzemieszyce liczyły niespełna 3 tysiące mieszkańców, w okresie międzywojennym już około 11 tysięcy. Prawa miejskie przyszły jednak dopiero w 1954 roku. W 1973 roku do miasta dołączono Strzemieszyce Małe, a w 1975 roku Dąbrowa wchłonęła całe Strzemieszyce. Według lokalnego zestawienia dzielnic mieszka tu dziś niecałe 8 tysięcy osób, a powierzchnia przekracza 18 km² – to jedna z największych części miasta. Z dzisiejszych zakładów najbardziej znany jest tutejszy zakład koncernu Saint-Gobain.

Bazylika, wywierzysko i miejsca pamięci

Parafię wydzielono z Gołonoga w 1911 roku. Neogotycki kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, wpisany do rejestru zabytków, zaprojektował Józef Pomian-Pomianowski – ten sam architekt, który stworzył bazylikę w centrum miasta. Przy ul. Strzemieszyckiej znajduje się tablica upamiętniająca żołnierzy oddziału AK „Ordon” zamordowanych w 1943 roku, a przy cmentarzu parafialnym – tzw. dolinka katyńska z 1991 roku.

Mniej znanym miejscem jest Wywierzysko, pomnik przyrody od 1996 roku. To źródła krasowe wypływające na wysokości około 290 m n.p.m. z wydajnością kilkudziesięciu litrów na sekundę. Wody nie należy pić – badania wykazały w niej bakterie coli. Przez dzielnicę płyną też dwa niewielkie cieki, Rakówka i Jamki, uchodzące do Bobrka.

Przychodnie i sklepy w dzielnicy

Opieka zdrowotna w Strzemieszycach Wielkich opiera się na dwóch przychodniach podstawowej opieki. Przy ul. Strzemieszyckiej 375 działa Przychodnia Lekarska nr 4, w której oprócz lekarzy rodzinnych przyjmuje poradnia położniczo-ginekologiczna na NFZ. Drugi adres to Przychodnia Nova przy ul. Kozubka 8, także z umową na POZ. Wszystkich lekarzy rodzinnych w okolicy zebraliśmy na stronie lekarza rodzinnego w Strzemieszycach Wielkich.

Dentystów, okulistów czy sklepu medycznego w naszej bazie w tej dzielnicy na razie nie ma – po te usługi większość mieszkańców jeździ na Reden albo do centrum, gdzie wybór gabinetów jest wielokrotnie większy. Najbliższy gabinet weterynaryjny działa w sąsiednim Łośniu.

Szpital i noclegi

Szpitala w Strzemieszycach nie ma. Do oddziału psychiatrycznego ZCO przy ul. Krasińskiego jest ok. 5 km w linii prostej, do głównego gmachu przy ul. Szpitalnej – blisko 9 km. W nagłych sytuacjach właściwą drogą jest telefon pod 112.

Dzielnica ma za to dwa miejsca noclegowe, wygodne dla kogoś, kto przyjeżdża do pracy w strefie przemysłowej albo odwiedza rodzinę na wschodzie miasta. Hotel Standard przy ul. Magazynowej 1a leży w południowej części Strzemieszyc, ok. pół kilometra od przychodni przy Strzemieszyckiej. Zajazd Kwadrat przy ul. Puszkina stoi bliżej granicy ze Strzemieszycami Małymi, mniej więcej kilometr od hotelu.

Dojazd

Główną osią są droga krajowa nr 94 i ulica Strzemieszycka, którą jedzie się w stronę Redenu i centrum. Z Katowic i Sosnowca dojazd jest prosty, podobnie w kierunku Sławkowa i Olkusza. W granicach dzielnicy jest stacja kolejowa Dąbrowa Górnicza Strzemieszyce; jej dawny budynek rozebrano w 2016 roku mimo protestów mieszkańców. Z centrum kursuje tu też komunikacja miejska.