Grodziec – Będzin

Grodziec to największa powierzchniowo dzielnica Będzina, położona w północno-zachodniej części miasta, u stóp Góry Świętej Doroty. Zajmuje około 16 km² i mieszka tu niespełna 10 tysięcy osób. Przez większość swojej historii był osobną miejscowością – najpierw wsią, potem przemysłową osadą, a w latach 1951–1975 samodzielnym miastem. Do dziś ma własne parafie, własne centrum przy ul. Wolności i wyraźnie odrębny, poprzemysłowy charakter.

Od wsi norbertanek do miasta cementu

Pierwsza pewna wzmianka o Grodźcu pochodzi z połowy XIII wieku, kiedy wieś była własnością klasztoru norbertanek ze Zwierzyńca pod Krakowem. Zakonnice gospodarowały tu przez ponad pięćset lat, a parafia działa co najmniej od początku XIV wieku. Pod koniec XVIII wieku klasztor sprzedał majątek rodzinie Bontanich, przybyłej z Włoch; to z ich czasów pochodzi browar założony około 1800 roku.

Prawdziwy przełom przyniósł wiek XIX. W 1857 roku Jan Ciechanowski uruchomił w Grodźcu cementownię – pierwszą na ziemiach polskich – która pracowała aż do 1979 roku. Obok powstawały kopalnie węgla: najpierw niewielka „Barbara” na stoku Dorotki, potem „Maria” należąca do Stanisława Ciechanowskiego, a w 1899 roku kopalnia „Grodziec II”, później po prostu „Grodziec”. Ta ostatnia działała prawie sto lat. Gdy w ostatnich dniach 1998 roku wyjechał na powierzchnię ostatni wózek węgla, skończyło się górnictwo nie tylko w dzielnicy, ale w całym mieście.

Po I wojnie światowej powstała jednowioskowa gmina Grodziec, w 1951 roku osada otrzymała prawa miejskie, a 1 czerwca 1975 roku, przy reformie administracyjnej, Grodziec włączono do Będzina jako dzielnicę. Na początku lat 90., gdy po likwidacji zakładów rosło bezrobocie, część mieszkańców zabiegała o ponowne usamodzielnienie – tak jak udało się to sąsiednim Wojkowicom – ale do odłączenia nie doszło.

Kamienice robotnicze, Pekin i Boleradz

Zabudowa jest w większości robotnicza: dwupiętrowe kamienice z początku XX wieku, stawiane dla załóg kopalń i cementowni. Najbardziej znanym zespołem jest osiedle przy ul. Marii Konopnickiej, nazywane potocznie Pekinem, z przełomu XIX i XX wieku. Innym rozdziałem historii budownictwa jest Boleradz z osiedlem domków fińskich. W skład dzielnicy wchodzą też dawne przysiółki i kolonie: Bory, Parcina, Za Górą, Bagieniec, Huta, Osówka, Jasień i Browar. W północnej części przybywa nowych domów jednorodzinnych, więc obok starych familoków widać tu zupełnie świeże ulice.

Ruiny cementowni, zespół zabudowy kopalni i nitowana wieża ciśnień z 1902 roku przyciągają dziś fotografów i miłośników zabytków przemysłu. Teren dawnej cementowni jest własnością prywatną i w dużej części zrujnowany, więc ogląda się go z zewnątrz – wchodzenie między mury jest po prostu niebezpieczne.

Dorotka, park Ciechanowskich i Rozkówka

Nad dzielnicą góruje Góra Świętej Doroty, zwana Dorotką, z wysokością 382 m n.p.m. najwyższe wzniesienie w okolicy. Na szczycie stoi kościółek św. Doroty z 1635 roku, zbudowany w czasie, gdy parafialny kościół w dole spłonął. Na wzgórzu było też wczesnośredniowieczne grodzisko, od którego – według jednej z hipotez – pochodzi nazwa miejscowości. Ze szczytu widać spory kawałek Zagłębia i Górnego Śląska, a stoki są obszarem chronionego krajobrazu.

W dolnej części Grodźca stoi kościół parafialny św. Katarzyny, murowany w latach 1726–1729 w miejscu drewnianego i przebudowany na początku lat 30. XX wieku. Druga parafia, bł. Honorata Koźmińskiego, ma kościół na osiedlu Konopnickiej. Pałac Ciechanowskich z pierwszej połowy XIX wieku stoi w parku z około dwudziestoma drzewami uznanymi za pomniki przyrody; dziś mieści się w nim dom pomocy społecznej, więc park jest dostępny, a budynek – raczej z zewnątrz. Mieszkańcy chętnie chodzą do parku Rozkówka, urządzonego od 1936 roku w dawnej piaskowni, oraz do Lasu Grodzieckiego na granicy z Łagiszą, gdzie wytyczono krótką ścieżkę przyrodniczą. Przez Grodziec prowadzą trzy szlaki piesze – Husarii Polskiej, 25-lecia PTTK i Świerklaniecki – oraz kilka tras rowerowych, w tym pętla wokół Dorotki.

Życie codzienne i dojazd

Dziś Grodziec, w granicach Będzina od ponad pół wieku, jest dzielnicą mieszkalną z własnymi szkołami, sklepami przy ul. Wolności i parafialnymi wydarzeniami. Do centrum Będzina jest stąd kilka kilometrów. Tramwaj, który od 1951 roku łączył Grodziec z Będzinem i Dąbrową Górniczą, zlikwidowano w 2006 roku; jego rolę przejęły autobusy, a przez dzielnicę kursuje kilkanaście linii, także w stronę Czeladzi i Wojkowic. Aktualne rozkłady najlepiej sprawdzić w serwisie Zarządu Transportu Metropolitalnego, bo trasy bywają zmieniane. Samochodem do centrum jedzie się ul. Wolności przez Gzichów.

Lekarze, dentysta i optyk w Grodźcu

W Grodźcu jest kilka miejsc, w których można załatwić podstawowe sprawy zdrowotne bez wyjazdu do centrum. Najważniejsze skupiają się wokół ul. mjr. Bolesława Zagórnego – nazwanej na cześć urodzonego tu oficera Armii Krajowej.

• NZOZ Medica przy ul. Zagórnego 21A ma według danych NFZ umowę na podstawową opiekę zdrowotną oraz poradnię położniczo-ginekologiczną. To tu można złożyć deklarację wyboru lekarza rodzinnego, jeśli mieszka się w okolicy.
• Tarabuła-Dent świadczy na NFZ leczenie stomatologiczne, chirurgię stomatologiczną i protetykę. Adres w rejestrze to al. Hugona Kołłątaja 38, a punkt na mapie wskazuje Grodziec – przed pierwszą wizytą warto zadzwonić i upewnić się, gdzie dokładnie przyjmuje gabinet.
• Rehabilitacja Kowal przy ul. Zagórnego 21 to gabinet fizjoterapii; w naszych danych nie ma informacji o umowie z NFZ, więc o formę płatności trzeba zapytać.
• Przychodnia Grodziec przy ul. Wolności 227 figuruje na mapie OpenStreetMap, ale nie mamy dla niej potwierdzonego zakresu świadczeń ani godzin – zakres przyjęć trzeba ustalić telefonicznie lub na miejscu.
• Zakład Optyczny Krystyny Grabary przy ul. Zagórnego 23A realizuje refundowane przez NFZ zlecenia na wyroby medyczne, czyli m.in. okulary na receptę od okulisty.

Weterynarza ani hotelu w danych dla tej dzielnicy nie mamy; najbliższe przychodnie dla zwierząt działają w sąsiednim Gzichowie. Specjalistów, których brakuje na miejscu, szuka się w centrum, gdzie mieści się szpital – więcej w opisie Śródmieścia. Kto mieszka w tej części miasta i woli przychodnię bliżej Łagiszy, znajdzie dwie poradnie przy ul. Pokoju – opisujemy je na stronie Łagiszy. Kto mieszka tu od lat, zwykle ma już swój ośrodek; wpis na jego stronie pomoże sprawdzić, czy ma umowę z NFZ i jakie świadczenia obejmuje. W nagłym stanie zdrowia dzwoń pod 112.