Egzotarium w Sosnowcu

Egzotarium w Sosnowcu, oficjalnie Centrum Edukacji Ekologicznej – Egzotarium, to przeszklony gmach z palmiarnią, akwariami i terrariami w parku im. por. pil. Jana Fusińskiego, przy głównej alejce prowadzącej od ulicy Piłsudskiego w stronę Brynicy. Nowy budynek otwarto 2 grudnia 2023 roku w miejscu dawnego, powojennego pawilonu. Rodziny z dziećmi przyjeżdżają tu o każdej porze roku, bo pod szklanym dachem jest ciepło i zielono także w styczniu.

Siedemdziesiąt lat historii w jednym parku

Park miejski, w którym stoi egzotarium, założono w 1935 roku; przez długie lata nosił imię Leona Kruczkowskiego. Pierwszy budynek z palmiarnią i akwarium wzniesiono w latach 1954–1956 z inicjatywy komitetu miłośników przyrody działającego przy miejskim zarządzie zieleni. Marzyło im się małe zoo z egzotycznymi roślinami i zwierzętami, a układ budynku zaprojektował Mirosław Celler. Od początku chodziło przede wszystkim o edukację.

Już w 1957 roku obiekt rozbudowano o pawilon dla małp i ptaków oraz wybieg, na którym zamieszkały bażanty, szopy i niedźwiedzie. Z czasem dobudowywano kolejne sale, bo kolekcje rosły. Szczególną dumą był dział ryb akwariowych – około 60 zbiorników po 500 i 1000 litrów, przez lata największa taka ekspozycja w Polsce. Wśród gadów był krokodyl nilowy, pytony i kilka gatunków żółwi. Co roku w egzotarium odbywały się „Dni orchidei i kaktusów”.

Stary budynek miał jednak tylko 1430 metrów kwadratowych i najwyżej 7 metrów wysokości. Po latach starań w 2019 roku ogłoszono przetarg na nowy obiekt, a w 2020 roku dawny pawilon rozebrano.

Nowy gmach: trzy poziomy, trzy klimaty

Nowe egzotarium ma blisko 6700 metrów kwadratowych i prawie 23 metry wysokości w najwyższym punkcie, czyli ponad trzy razy więcej niż stary pawilon. Palmiarnię podzielono na trzy strefy: śródziemnomorską, pustynną i tropikalną. Każda ma własną temperaturę, wilgotność i oświetlenie, dobrane tak, by przypominały warunki naturalne. Różnicę między strefami czuć od razu, a w części tropikalnej mogą zaparować okulary.

Zwiedzanie zaczyna się na pierwszym poziomie, przy dużych akwariach. Według opisu z otwarcia pływają w nich m.in. arowana srebrna, płaszczki słodkowodne, pirania pacu i pielęgnice. W terrariach są węże, w tym anakonda zielona, a także pająki ptaszniki i maleńkie drzewołazy. Drugi poziom to głównie rośliny i zwierzęta, które dobrze czują się wśród nich: legwan zielony, żółw żabuti, bazyliszki, boa i pytony, kajman okularowy i tukan wielki. Na trzecim poziomie jest sala edukacyjna, przestrzeń na wystawy stałe i czasowe, małe kino edukacyjne i kawiarnia. Skład kolekcji zwierząt zmienia się z czasem, więc nie każdy z wymienionych gatunków musi być akurat widoczny.

Wzdłuż szklanej ściany palmiarni ciągnie się długi zbiornik wodny z szuwarami. To ukłon w stronę miejscowej przyrody: odtworzono w nim roślinność, jaka dawniej porastała brzegi Przemszy. Od 2023 roku egzotarium razem z otaczającym je parkiem tworzy ogród botaniczny.

Sam park też zasługuje na spacer. Rozciąga się między ulicą Piłsudskiego a doliną Brynicy – rzeki, która przez dziesięciolecia rozdzielała zabór pruski i rosyjski, a więc dawny Śląsk i Zagłębie. Główna alejka prowadzi od ulicy prosto do egzotarium, a boczne ścieżki biegną dalej w stronę rzeki. Patron parku, porucznik pilot Jan Fusiński, zastąpił w nazwie pisarza Leona Kruczkowskiego, którego imię park nosił wcześniej.

Jak przygotować się do wizyty

Bilety kupuje się w kasie albo przez internet, na stronie centrum. Tam też trzeba sprawdzić aktualne godziny otwarcia, ceny i dni, w które obiekt jest nieczynny. W weekendy i w czasie ferii można spodziewać się większego ruchu, więc bilet kupiony wcześniej bywa wygodniejszy. Przy grupach szkolnych warto zapytać o zajęcia w sali edukacyjnej. Jeśli przyjeżdżasz z wózkiem albo z osobą o ograniczonej sprawności, zadzwoń wcześniej i zapytaj, jak najwygodniej przejść między trzema poziomami budynku.

Kilka praktycznych uwag. W strefie tropikalnej jest gorąco i wilgotno, dlatego zimą ubierz się na cebulkę, żeby móc zdjąć kurtkę. Ze zwierzętami w terrariach nie da się mieć kontaktu, a stukanie w szyby je stresuje – dobrze przypomnieć o tym dzieciom przed wejściem. Na spokojne obejrzenie wszystkich poziomów potrzeba półtorej, dwóch godzin.

Park, Stawiki i noclegi w okolicy

Egzotarium to dobry początek dnia w zachodniej części miasta. Park im. Fusińskiego ciągnie się w stronę Brynicy, a ok. kilometra na południe leżą Stawiki z plażą i wyciągiem do wakeboardu. Latem łatwo połączyć jedno i drugie: rano palmiarnia, po południu spacer dookoła stawu.

Najbliższy nocleg w naszym zestawieniu to Hostel Brooklyn przy ulicy Plonów, ok. 1,1 kilometra od egzotarium w linii prostej. Kto woli mieszkać w centrum, ma ok. 1,7 kilometra do Hotelu Centrum przy Modrzejowskiej. Sosnowiecki Szpital Miejski przy Zegadłowicza leży ok. 2,3 kilometra na wschód od egzotarium. Do szpitala dziecięcego w Klimontowie jest dalej, więc przy nagłych problemach z dzieckiem dzwoń pod 112 i nie zgaduj, gdzie jechać.

Egzotarium w Sosnowcu nie zastąpi dużego ogrodu zoologicznego, ale nie taki jest jego cel. To przede wszystkim miejsce, gdzie można przyjrzeć się roślinom i zwierzętom z bliska, bez względu na pogodę, i dowiedzieć się czegoś o klimatach, których na co dzień nie doświadczamy. Dla starszych mieszkańców Zagłębia ma też wymiar sentymentalny, bo stary pawilon z lat 50. przez kilka pokoleń był celem szkolnych wycieczek.