Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu

Trójkąt Trzech Cesarzy to miejsce, w którym Biała Przemsza wpada do Czarnej Przemszy, a od 1846 do 1915 roku stykały się granice trzech mocarstw: Prus (później Cesarstwa Niemieckiego), Austrii i Rosji. Dziś obszar dawnego Trójkąta dzielą Sosnowiec i Mysłowice. Po stronie Sosnowca, między rzekami, stoi niski obelisk, altana i ławki, a ze wszystkich stron widać wodę i stare mosty. Nie ma tu muzeum ani biletów – jest cypel nad rzeką i bardzo długa historia.

Dlaczego granice zbiegły się właśnie tu

Czarna Przemsza stała się rzeką graniczną już w 1742 roku, gdy Prusy zabrały Austrii większą część Śląska. Na wschodnim brzegu leżało wtedy Księstwo Siewierskie, a po 1790 roku – Rzeczpospolita. Po rozbiorach linie graniczne przesuwały się kilka razy. Po Kongresie Wiedeńskim spotykały się tu Królestwo Polskie związane z Rosją, Prusy i Wolne Miasto Kraków. Gdy w 1846 roku Austria wcieliła Kraków, na zbiegu rzek zetknęły się trzy cesarstwa i tak zostało aż do I wojny światowej.

Granice biegły korytami trzech rzek: Białej Przemszy, Czarnej Przemszy i Przemszy, która powstaje z ich połączenia. Na każdym brzegu leżała inna miejscowość. Po stronie pruskiej były to Brzęczkowice i Słupna (dziś Mysłowice), po rosyjskiej Modrzejów i Niwka, a po austriackiej Jęzor, wtedy osada należąca do Jaworzna. Jęzor włączono do Sosnowca dopiero w 1953 roku i dlatego dawny trójstyk leży dziś w granicach tylko dwóch miast.

Granica przestała istnieć w 1915 roku, kiedy Niemcy i Austro-Węgry zajęły Królestwo Polskie. W latach 1922–1939 zbiegały się tu jeszcze granice trzech województw: śląskiego, krakowskiego i kieleckiego.

Skąd nazwa i dlaczego bywa myląca

Niemiecka nazwa Dreikaisereck przyjęła się w latach 70. XIX wieku, po porozumieniu monarchów Niemiec, Austro-Węgier i Rosji, nazwanym później Sojuszem Trzech Cesarzy. Wcześniej mówiono Dreiländereck, czyli zakątek trzech krajów. Polskie słowo „trójkąt” jest w gruncie rzeczy błędnym tłumaczeniem: chodziło o zakątek albo róg, a nie o figurę geometryczną. Z tego powodu bywa też, że za Trójkąt Trzech Cesarzy uważa się trójkątny w kształcie obszar w Modrzejowie, który z punktem granicznym ma niewiele wspólnego.

Herb Sosnowca nawiązuje do Trójkąta Trzech Cesarzy – symbol zbiegu rzek znalazł się zarówno w herbie, jak i we fladze miasta, co dobrze pokazuje, jak mocno to miejsce wrosło w jego tożsamość.

Turystyczny boom sprzed stu lat

Przed I wojną światową trójstyk był znany w całej Europie. Ówczesne gazety pisały o kilku tysiącach turystów tygodniowo. Po rzece kursowały dwa małe parostatki wycieczkowe, przy granicy stały kramy, a z wieży Bismarcka na mysłowickiej Słupeckiej Górce oglądano wszystkie trzy państwa naraz. Największą frajdą było przejście przez mosty graniczne i obserwowanie, jak po kilkudziesięciu metrach zmienia się język, mundury i ceny. Wieżę rozebrano ostatecznie w 1937 roku.

Po II wojnie światowej miejsce popadło w zapomnienie. Powrót zaczął się w 2004 roku: dzień po wejściu Polski do Unii Europejskiej spotkali się tu prezydenci Sosnowca, Mysłowic i Jaworzna. W listopadzie 2007 roku po sosnowieckiej stronie odsłonięto obelisk „Pamięci o dawnym podziale Europy i jej zjednoczeniu”. Wykorzystano do niego jedną z granitowych płyt rozebranego pomnika wdzięczności Armii Czerwonej, który wcześniej stał w Sosnowcu – symbolika jest tu więc dość przewrotna. W 2017 roku między rzekami powstała altana, ławki, stojaki na rowery i palenisko.

Jak tu dotrzeć

Na sosnowiecki cypel nie da się wejść od strony Mysłowic, więc trzeba przyjechać przez Niwkę albo Jęzor. Dojście prowadzi od ulicy Żeglarskiej w Jęzorze. Najbliższy przystanek autobusowy to Jęzor Południowy, ok. pół kilometra od cypla. Więcej linii zatrzymuje się na przystanku Niwka Kościół, ok. 1,1 kilometra od obelisku, gdzie dojeżdża też tramwaj. Kursy i rozkłady sprawdź w serwisie metropolitalnego transportu, bo zmieniają się dość często.

Najwygodniej przyjechać rowerem. Z centrum Sosnowca, od Parku Tysiąclecia, prowadzi tu Szlak Rowerowy Dawnego Pogranicza, który mija po drodze Stawiki. Na trójstyku zaczyna się też Szlak Rowerowy Czarnego Morza w stronę Parku Kuronia w Kazimierzu, a z Jaworzna dochodzi żółta trasa nr 476. Od strony Mysłowic prowadzi czerwony szlak pieszy z katowickiego Giszowca, ale kończy się po drugiej stronie rzeki.

Teren nad rzekami jest w dużej części niezabudowany, a po deszczu ścieżki mogą być błotniste i śliskie. Nie schodź na brzeg w miejscach bez zejścia i nie wchodź do rzeki. Jeśli przyjeżdżasz wieczorem, zabierz latarkę.

W okolicy: dzielnice, nocleg, szpital

Trójstyk dobrze łączy się ze spacerem po dzielnicach, które przez sto lat żyły z przygranicznego handlu i przemysłu. O Modrzejowie, dawnym miasteczku na rosyjskim brzegu granicy, piszemy na stronie dzielnicy Modrzejów, a o Niwce z kościołem św. Jana Chrzciciela z końca XIX wieku – na stronie dzielnicy Niwka.

To miejsce leży na skraju miasta, z dala od hoteli. Najbliższy nocleg w naszej bazie, M Hotel przy Wojska Polskiego na Dańdówce, jest ok. 3,7 kilometra na północ w linii prostej. Najbliższy szpital, Sosnowiecki Szpital Miejski, leży ok. 5 kilometrów na północny zachód, więc w razie wypadku nad rzeką od razu dzwoń pod 112 i podaj, że jesteś na cyplu między Białą a Czarną Przemszą, przy obelisku.

Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu najlepiej odwiedzić w suchy, jasny dzień, z mapą z zaznaczonymi dawnymi granicami. Wtedy widać, że zbieg trzech rzek był kiedyś czymś więcej niż ładnym widokiem – rozdzielał trzy różne światy, z innymi walutami, prawem i językiem.