Park Dietla w Sosnowcu

Park Dietla w Sosnowcu to sześciohektarowy zabytkowy park przy ulicy Żeromskiego na Pogoni, założony w 1901 roku jako prywatny ogród przemysłowca Heinricha Dietla. Mieszkańcy często mówią o nim po prostu „park Żeromskiego”. Z dawnej romantycznej kompozycji – sztucznych ruin, grot i świątyni dumania – przetrwało niewiele, ale zostały stare drzewa, staw i odnowiona glorieta, a obok wyrosły hala sportowa i pływalnia. Dziś to park codziennych spacerów, z którego łatwo przejść do pałacu fabrykanta.

Ogród fabrykanta: ruiny, groty i Neptun

Park powstał na polu uprawnym przylegającym do rezydencji Dietlów, w ówczesnej wsi Nowy Sosnowiec. Dietel sprowadził do jego urządzenia niemieckiego ogrodnika Ernsta Roberta Pietsche i architekta Fritza Hanishema. Projekt był w duchu neoromantycznym, a więc pełen nastroju i teatralnych efektów.

Istniejący wcześniej staw pogłębiono, wyrównano mu brzegi i obsadzono je roślinnością wodną. Na głazach pośrodku stanął posąg Neptuna z trójzębem, a od zachodu powstał taras widokowy z balustradą. Ścieżki poprowadzono przez sztuczne kotliny, groty i wąwozy. Na wzgórzu zbudowano ruiny udające rycerski zamek, z bronią, przyrządami i malowidłami w środku. Obok stanęła neoklasycystyczna glorieta. W centrum parku wzniesiono tak zwaną świątynię Sybilli – otynkowany ceglany pawilon z portykiem na czterech kolumnach, przykryty kopułą z figurą wieszczki. Przed nim urządzono kompozycję kwiatową z dwiema fontannami.

Cały teren otaczał mur z dwiema bramami. W 1903 roku dołączono ogród warzywny i plac do jazdy konnej. Przez kolejne dekady był to ogród zamknięty, przeznaczony dla rodziny i jej gości.

Co zostało po 1945 roku

Gdy Dietlowie opuścili Sosnowiec pod koniec wojny, park stał się ogólnodostępny. Wkrótce rozebrano mury, a pozbawiony opieki teren zaczął niszczeć. W świątyni Sybilli w latach 50. działała kawiarnia, ale około 1970 roku pawilon wyburzono. Największe zmiany przyniosła budowa miejskich obiektów sportowych: w 1972 roku otwarto halę widowiskowo-sportową, a w 1977 roku krytą pływalnię. Zajęły one sporą część dawnej kompozycji. Sztucznych ruin, grot i świątyni Sybilli trzeba dziś szukać na starych pocztówkach i litografiach z początku XX wieku, bo w terenie najłatwiej odnaleźć już tylko staw i glorietę.

Jedyną budowlą, która przetrwała w niemal niezmienionej formie, jest glorieta. W 2022 roku przeszła gruntowny remont i odzyskała przedwojenny wygląd – to dziś najlepszy punkt, by wyobrazić sobie, jak park wyglądał za czasów Dietlów. Park razem z zabudowaniami dawnego pałacu wpisano do rejestru zabytków w ostatnim dniu 1998 roku, a w 2009 roku rada miasta nadała mu oficjalną nazwę.

Drzewa, których warto szukać

Największą wartością, jaka została w parku Dietla w Sosnowcu, jest drzewostan, który przetrwał wszystkie przebudowy. W parku rośnie około 60 gatunków drzew i krzewów, a najstarsze okazy mają ponad sto lat, więc pamiętają jeszcze rodzinę fabrykanta. Uwagę zwracają rzadkie gatunki: brzoza papierowa o białej, łuszczącej się korze i lipa srebrzysta z jasnym spodem liści. Spośród dużych drzew najbardziej okazałe są klon srebrzysty, sześć platanów klonolistnych, lipa amerykańska, dąb czerwony i dąb wielkoowocowy. Nad brzegiem oczka wodnego rośnie sosna rumelijska – gatunek z Bałkanów, rzadko sadzony w polskich parkach.

Najlepiej przyjść tu jesienią, kiedy platany i dęby czerwone zmieniają kolor, albo wczesnym latem, gdy cień starych drzew daje wytchnienie od nagrzanych ulic Pogoni.

Spacer, sport i najbliższa okolica

Park Dietla nie jest duży – obejście go zajmuje kilkanaście minut – ale dobrze łączy się z innymi miejscami. Od strony ulicy Żeromskiego stoi neobarokowy pałac Dietlów z zachowanymi wnętrzami, a kilkaset metrów na wschód zaczyna się Park Sielecki nad Czarną Przemszą z zamkiem. Trasa pałac – park – zamek to w Sosnowcu najkrótszy sposób, by zobaczyć dziedzictwo XIX-wiecznych przemysłowców.

Do parku z dworca Sosnowiec Główny dojdziesz spacerem w kilkanaście minut, idąc w stronę Pogoni. Park graniczy z halą i pływalnią, więc łatwo go znaleźć – wystarczy kierować się na obiekty MOSiR przy Żeromskiego.

Kto chce poznać dalsze losy rodziny, może przejść ok. kilometra na zachód, na cmentarz ewangelicki przy ulicy Smutnej. Stoi tam mauzoleum Dietlów z 1912 roku – rotunda z kamiennych bloków, zaprojektowana przez Józefa Pomian-Pomianowskiego na wzór rzymskich grobowców. W krypcie spoczywają Heinrich i Klara Dietlowie. Wnętrze parafia ewangelicka udostępnia zwykle tylko 1 i 2 listopada; przez resztę roku budowlę ogląda się z cmentarnej alei.

Hala MOSiR przy Żeromskiego gości mecze, koncerty i imprezy, więc w dni wydarzeń w okolicy parku robi się tłoczno, a o miejsce parkingowe trudno. W zwykły dzień park jest spokojny, odwiedzany głównie przez mieszkańców z dziećmi i psami. Pływalnia obok przydaje się, jeśli przyjechałeś z rodziną i szukasz zajęcia na deszczowe popołudnie; godziny otwarcia podaje MOSiR.

Najbliższe noclegi z naszego zestawienia to Pensjonat Sielec i Okrąglak Residence przy ulicy Narutowicza, mniej niż kilometr na wschód, a w śródmieściu – Kamienica 9 przy Małachowskiego, ok. kilometra na południe. Najbliższy szpital to Sosnowiecki Szpital Miejski przy Zegadłowicza, ok. 1,7 kilometra od parku; w razie nagłego zdarzenia dzwoń pod 112.

Z historycznego ogrodu Dietla nie zostało wiele, ale park w Sosnowcu wciąż ma swoje stałe punkty: staw, glorietę i stare drzewa. Warto obejść go powoli, z dawną fotografią w telefonie – wiele archiwalnych zdjęć i litografii parku można znaleźć w internecie, a porównanie z dzisiejszym widokiem dobrze pokazuje, ile się tu zmieniło.