Pałac Kultury Zagłębia

Pałac Kultury Zagłębia to gmach z czerwonej cegły i piaskowca z wieżą zwieńczoną koroną, który stoi przy placu Wolności w centrum miasta. Zbudowano go w latach 1951–1958 i jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów socrealistycznej architektury w Polsce. Do dziś działa zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem: są tu teatr, kino, galeria, sale koncertowe, pracownie dla dzieci i dorosłych, a nawet urząd stanu cywilnego udziela ślubów w reprezentacyjnej sali.

Dom kultury, który od początku nazywano pałacem

Pomysł narodził się tuż po wojnie, w 1945 roku. Jego inicjatorem był generał Aleksander Zawadzki, wówczas wojewoda śląsko-dąbrowski. W 1949 roku powołano komitet budowy, a projekt gmachu i wnętrz powierzono architektowi Zbigniewowi Rzepeckiemu. Prace ruszyły w maju 1951 roku i trwały siedem lat; generalnym wykonawcą było zjednoczenie budownictwa z Sosnowca. Otwarcie odbyło się 11 stycznia 1958 roku.

Oficjalnie budynek nazywał się wtedy Domem Kultury Zagłębia. Mieszkańcy od pierwszego dnia mówili jednak o nim „pałac” i w 1964 roku nazwę zmieniono na Pałac Kultury Zagłębia. W latach 90. instytucja nosiła przez pewien czas nazwę Dąbrowski Pałac Kultury, ale historyczne określenie wróciło i to ono widnieje dziś na fasadzie i w programach wydarzeń. Pałac Kultury Zagłębia w Dąbrowie Górniczej przez prawie pół wieku mieścił też centralę miejskiej biblioteki, która wyprowadziła się z gmachu dopiero w 2006 roku.

Pierwszy taki zabytek w kraju

W 1979 roku budynek wpisano do rejestru zabytków ówczesnego województwa katowickiego. Był to pierwszy obiekt socrealistyczny w Polsce objęty taką ochroną – w czasach, gdy architekturę lat 50. traktowano raczej jako coś wstydliwego niż wartego zachowania. Po reformie administracyjnej wpis przeniesiono do rejestru województwa śląskiego. Ochrona konserwatorska dotyczy nie tylko bryły, ale i wnętrz, które zachowały się w zaskakująco dobrym stanie.

Co zobaczyć w środku

Z zewnątrz uwagę zwraca symetria: trzy kondygnacje na wysokich piwnicach, elewacja z cegły i jasnego kamienia, wysunięta centralna wieża z attykami i zwieńczeniem w kształcie korony. To ona jest charakterystycznym punktem panoramy śródmieścia i widać ją z wielu ulic w okolicy.

Wnętrza są jeszcze ciekawsze. Przestronne hole z masywnymi filarami zajmują blisko 2 tysiące metrów kwadratowych. Ściany pokrywają majolikowe kafle malowane ręcznie, podłogi i okładziny wykonano z marmuru, w salach zachowała się drewniana boazeria i duże tafle luster. Najlepiej wejść do środka przy okazji spektaklu lub koncertu – wtedy otwarte są hole i sala teatralna, a w przerwie można spokojnie obejrzeć detale.

Sala teatralna ma blisko 600 miejsc na parterze i balkonie, scenę obrotową o średnicy 11 metrów i podnoszony mechanicznie kanał dla orkiestry. Oprócz niej w gmachu działają mniejsze sceny i sale: piwnica teatralna, sala kameralna imienia Michała Spisaka z fortepianem, sala kinowa, sale konferencyjne, galeria sztuki i kawiarnia. Kino KADR, otwarte w 2007 roku, należy do sieci kin studyjnych – grają tu filmy, których nie ma w multipleksach, a w lecie organizowane są seanse plenerowe.

Remont i dzisiejsza działalność

W latach 2011–2014 gmach przeszedł generalny remont. Instytucja przeniosła się na ten czas do budynku dawnej szkoły muzycznej przy ulicy Wojska Polskiego, a ponowne otwarcie odbyło się w październiku 2014 roku. Przy okazji udało się wygospodarować miejsce na studio nagrań, salę prób i pracownię plastyczną.

Program jest szeroki i zmienia się co miesiąc: spektakle teatralne, operetki, koncerty, kabarety, wystawy, zajęcia taneczne i plastyczne dla dzieci, uniwersytet trzeciego wieku. Pałac organizuje też imprezy cykliczne, m.in. przegląd kabaretów, festiwal orkiestr dętych i festiwal folklorystyczny. Najbardziej znany poza regionem jest Międzynarodowy Konkurs Muzyczny imienia Michała Spisaka – kompozytora urodzonego w Dąbrowie Górniczej – przeznaczony dla młodych instrumentalistów. Do pałacu należy też dom kultury w Ząbkowicach oraz sieć klubów osiedlowych i świetlic w dzielnicach.

Aktualny repertuar, godziny otwarcia kasy i zasady oprowadzania po budynku znajdziesz na stronie instytucji. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrza bez biletu na wydarzenie, zapytaj w kasie, czy w danym tygodniu są organizowane zwiedzania.

Plac Wolności i okolica

Pałac stoi przy placu Wolności, w ścisłym centrum. Na placu znajduje się pomnik Bohaterów Czerwonych Sztandarów – monument z czasów PRL, wokół którego od lat toczy się spór o to, czy powinien zostać. Kilkaset metrów na południowy wschód, przy ulicy Królowej Jadwigi, wznosi się neogotycka bazylika NMP Anielskiej z wieżą wysoką na 86 metrów. Oba budynki dzieli niecałe pół kilometra, więc łatwo zobaczyć je jednego popołudnia. Dalej na południe leży Park Hallera z aquaparkiem, a niecały kilometr od pałacu – Muzeum Miejskie „Sztygarka”.

Dojazd i nocleg w centrum

Do Pałacu Kultury Zagłębia najłatwiej dojść z dworca kolejowego Dąbrowa Górnicza – to około pół kilometra w linii prostej, kilka minut spacerem. Tuż obok jest centrum handlowe z dużym parkingiem, a przy placu zatrzymują się tramwaje i autobusy jadące z Będzina, Sosnowca i Katowic. Więcej o połączeniach znajdziesz na stronie o dojeździe do Dąbrowy.

Kto przyjeżdża na wieczorny spektakl spoza miasta, może przenocować w centrum. Hotel w zabytkowym pałacu przy ulicy Dąbrowskiego jest około 800 metrów od placu Wolności, a Holiday Inn przy alei Róż – niespełna kilometr. Szpital przy ulicy Szpitalnej leży około kilometra od gmachu. Gdyby podczas wydarzenia ktoś zasłabł, obsługa sali wezwie pomoc, a w razie potrzeby dzwoń pod 112.

Pałac Kultury Zagłębia w Dąbrowie jest jednym z tych budynków, które warto zobaczyć nawet wtedy, gdy nie przepada się za socrealizmem. Rzadko można wejść do gmachu z tamtych lat, który wciąż tętni życiem i służy mieszkańcom dokładnie tak, jak zakładano siedemdziesiąt lat temu.