Jezioro Pogoria I

Pogoria I to najstarsze z czterech jezior, które mieszkańcy nazywają po prostu Pogoriami. Leży w północno-wschodniej części miasta, między Gołonogiem a Ząbkowicami, ma około 75 hektarów i od kilkudziesięciu lat jest miejscem, gdzie uczy się żeglarstwa pół Zagłębia. Jeśli ktoś z okolic Katowic czy Sosnowca mówi, że „jeździł na Pogorię”, w starszym pokoleniu chodziło zwykle właśnie o to jezioro.

Wyrobisko, które wypełniła woda

Pogoria I nie jest naturalnym jeziorem. W tym miejscu kopano piasek podsadzkowy, którym kopalnie węgla wypełniały puste przestrzenie po wybranym pokładzie. Gdy eksploatację zakończono, dno wyrobiska zalała woda gruntowa i tak w 1943 roku powstał zbiornik. Ten sam mechanizm stworzył później Pogorię II, III i IV, dlatego cały ten zespół nazywa się czasem Pojezierzem Dąbrowskim. Jezioro Pogoria w Dąbrowie Górniczej jest więc pamiątką po przemyśle w równym stopniu co hałdy czy szyby, tylko znacznie przyjemniejszą.

Największa głębokość sięga tu około 11 metrów. Woda jest mniej przejrzysta niż w sąsiedniej Pogorii III, więc płetwonurkowie wybierają raczej tamtą, ale dla żeglarzy różnica nie ma znaczenia. Brzegi otaczają lasy, a między drzewami stoją dawne ośrodki wczasowe zakładów pracy – dziś w większości przerobione na pensjonaty, kluby i domki.

Te budynki mają swoją historię. W czasach, gdy mało kto wyjeżdżał na wakacje za granicę, Pogoria I była głównym letniskiem mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego i sporej części Górnego Śląska. Huty i kopalnie budowały tu własne ośrodki, przyjeżdżały kolonie, a w niedziele nad wodą trudno było znaleźć wolny skrawek trawy. Dzisiejszy ruch jest mniejszy, bo większość plażowiczów przeniosła się nad nowszą Pogorię III, ale układ dawnego letniska wciąż czytelny jest w terenie.

Żagle, kajaki i ślizgacze

Przez dziesięciolecia Pogoria I była szkołą dla żeglarzy i kajakarzy z całego regionu. Działa tu kilka klubów i przystani, a w sezonie na wodzie widać łódki szkoleniowe, deski i kajaki. Na tym akwenie trenował też Waldemar Marszałek, wielokrotny mistrz świata w wyścigach motorowodnych. Ciekawostka, o której mało kto pamięta: od nazwy tego jeziora wziął się żaglowiec STS Pogoria, jeden z najbardziej znanych polskich statków szkolnych.

Kto chce popływać łódką, powinien zapytać w klubach przy brzegu o kursy i wypożyczenie sprzętu – oferta zmienia się z roku na rok, a część przystani obsługuje głównie swoich członków. Kąpieliska nad Pogoriami bywają wyznaczane sezonowo, więc przed wyjazdem z dziećmi warto sprawdzić aktualny wykaz kąpielisk w serwisie sanitarnym i komunikaty urzędu miasta. Pływanie poza strzeżonym miejscem na głębokim wyrobisku to niepotrzebne ryzyko.

Przyroda na południowym i wschodnim brzegu

Nie cała Pogoria I służy sportom. W południowej części jeziora rozciągają się trzcinowiska, w których gniazdują rzadsze ptaki wodne – wiosną dobrze wziąć lornetkę i iść ścieżką powoli. Na wschodnim brzegu wyznaczono użytek ekologiczny „Młaki nad Pogorią I”. Chroni on podmokłe łąki z niskimi turzycami i roślinami, które w krajobrazie przemysłowego miasta zachowały się w niewielu miejscach. Zejście z wydeptanych ścieżek w tej części oznacza niszczenie dokładnie tego, co ma być chronione, więc lepiej trzymać się szlaku.

Spacer wokół wody i połączenie z innymi Pogoriami

Wokół jeziora można przejść lub przejechać rowerem. Ścieżki łączą się z trasami prowadzącymi na zachód, nad mniejszą Pogorię II, oddaloną o nieco ponad kilometr, a dalej nad Pogorię III. Jeden dzień wystarczy, żeby obejrzeć trzy jeziora pieszo, a rowerem dołożyć do tego jeszcze czwarte, największe. Pogoria I jest najbardziej „zabudowana” z całej czwórki – przy brzegu stoją budynki, płoty ośrodków i pomosty klubów – i właśnie przez to ma klimat dawnego letniska, którego nie znajdzie się nad nowszymi zbiornikami.

Jesienią i zimą robi się tu cicho. Brzegiem chodzą wtedy głównie spacerowicze z psami i wędkarze, a ośrodki są zamknięte albo działają w ograniczonym zakresie. To dobra pora, żeby zobaczyć jezioro bez tłumów i bez hałasu z plaży.

Jak dojechać nad Pogorię I

Najprościej pociągiem. Przystanek Dąbrowa Górnicza Pogoria na linii Katowice – Częstochowa leży kilkaset metrów od południowego brzegu, w linii prostej około 700 metrów od środka jeziora. Z Katowic jedzie się tu kilkadziesiąt minut, bez przesiadki. Stacja Dąbrowa Górnicza Gołonóg jest dalej, około półtora kilometra od wody. Samochodem dojeżdża się od strony Gołonogu i Tworzenia; w szczycie lata, zwłaszcza w weekendy, miejsca przy ośrodkach szybko się zapełniają. Więcej o połączeniach kolejowych i autobusowych zebraliśmy na stronie o tym, jak dojechać do miasta.

Nocleg i szpital w okolicy

Nad samym jeziorem, przy ulicy Żeglarskiej, działa Hotel Shuma – w linii prostej to niecałe 300 metrów od wody, więc da się zostawić samochód i resztę dnia spędzić pieszo. Nieco dalej, około półtora kilometra od brzegu, są pokoje gościnne Pod Jesionem w Gołonogu. Szpital w Dąbrowie Górniczej jest daleko od jeziora: oddział przy ulicy Krasińskiego dzieli od Pogorii I około 4,4 km, a główny szpital przy ulicy Szpitalnej w Mydlicach niemal 6 km. W razie wypadku na wodzie lub na brzegu dzwoń pod 112 – ratownicy wiedzą, jak dotrzeć nad Pogorie, a sezonowe kąpieliska mają własny dyżur ratowniczy.

Na co się przygotować

Nad Pogorią I nie ma jednej dużej plaży miejskiej z pełnym zapleczem, jak nad Pogorią III. Infrastruktura jest rozproszona – część należy do klubów, część do prywatnych ośrodków. Warto mieć własną wodę i coś do jedzenia, szczególnie poza sezonem. Komary w trzcinowiskach potrafią być uciążliwe w czerwcowe wieczory. Za to o zachodzie słońca, gdy wiatr słabnie i łódki wracają do przystani, jezioro Pogoria w Dąbrowie wygląda jak dawna pocztówka z wczasów, tylko bez przesady w kolorach.