Atrakcje – Dąbrowa Górnicza

Atrakcje Dąbrowy Górniczej dzielą się wyraźnie na dwie grupy. Pierwsza to jeziora – cztery Pogorie powstałe w wyrobiskach piasku, z plażą, ścieżkami rowerowymi i przyrodą, jakiej nikt by się nie spodziewał w przemysłowym mieście. Druga to śródmieście z zabytkami z czasów, gdy Dąbrowa była osadą górniczą: neogotycka bazylika, socrealistyczny Pałac Kultury Zagłębia, dawna szkoła górnicza z podziemną kopalnią ćwiczebną i park z aquaparkiem. Do tego barokowy kościół na wzgórzu w Gołonogu i leśny Park Zielona. Poniżej każde z tych miejsc krótko, z odległościami i wskazówkami, jak je połączyć.

Miasto jezior, choć nie z natury

Przyjezdnych zwykle zaskakuje, ile tu wody. Pogorie nie są naturalnymi jeziorami – to dawne wyrobiska, z których przez dziesięciolecia wydobywano piasek do zasypywania pustek w kopalniach węgla. Po zakończeniu wydobycia zalała je woda gruntowa. Każde z czterech jezior ma inny charakter i warto o tym wiedzieć przed wyjazdem, żeby nie pojechać z dziećmi na kąpiel tam, gdzie kąpać się nie wolno.

Pogoria III to jezioro „miejskie”: około 205 hektarów czystej wody, duża plaża w południowo-zachodniej części, molo, strzeżone kąpielisko w sezonie, wypożyczalnia sprzętu i windsurfing. Z dworca w centrum jest tu niespełna dwa kilometry. To od niej większość osób zaczyna poznawanie jezior.

Pogoria I, najstarsza, powstała w 1943 roku. To dawne letnisko Zagłębia z ośrodkami wczasowymi, przystaniami klubów żeglarskich i trzcinowiskami na południowym brzegu. Najłatwiej dojechać do niej pociągiem – przystanek Dąbrowa Górnicza Pogoria jest kilkaset metrów od wody.

Między nimi leży mała Pogoria II, płytka i zarośnięta, chroniona jako użytek ekologiczny. Nie wolno tu pływać, za to można obserwować ptaki: mewy śmieszki, perkozy, czaple, kaczki gniazdujące między martwymi drzewami „zatopionego lasu”.

Największy jest zbiornik Kuźnica Warężyńska, czyli Pogoria IV – około 560 hektarów, z wyspami pośrodku i asfaltową ścieżką rowerową wzdłuż trzech brzegów. Kąpiel jest tu zakazana ze względu na nierówne dno i przeszkody pod wodą, ale dla rowerzystów, żeglarzy i wędkarzy to najciekawszy akwen w okolicy.

Wszystkie cztery jeziora łączy sieć ścieżek. Rowerem w jeden dzień objedzie się Pogorię III, zajrzy nad Pogorię II i dojedzie do Pogorii I, a ambitniejsi dołożą pętlę wokół Pogorii IV. Pieszo lepiej wybrać jedno–dwa jeziora i nie spieszyć się.

Zabytki śródmieścia na jeden spacer

Zabytki w centrum leżą blisko siebie, więc da się je zobaczyć w pół dnia bez samochodu. Najwygodniej zacząć przy dworcu Dąbrowa Górnicza. Pół kilometra dalej, przy placu Wolności, stoi Pałac Kultury Zagłębia – gmach z lat 1951–1958, z wieżą zwieńczoną koroną, marmurowymi holami i majolikami na ścianach. W 1979 roku jako pierwszy obiekt socrealistyczny w Polsce trafił do rejestru zabytków. Wnętrza najlepiej zobaczyć przy okazji spektaklu lub seansu w kinie studyjnym.

Kolejne 450 metrów na południowy wschód prowadzi do bazyliki Matki Bożej Anielskiej. Neogotycka świątynia z wieżą wysoką na 86 metrów powstała w latach 1898–1912 za pieniądze robotników – zakłady potrącały im składkę z wypłat. W 1901 roku, jako pierwsze sanktuarium maryjne w Polsce, otrzymała tytuł bazyliki. Figura Matki Bożej Anielskiej z 1904 roku jest dziś czczona jako patronka miasta i całego Zagłębia.

Tuż obok bazyliki zaczyna się Park Hallera, zielone centrum z placami zabaw, fontannami, halą sportową i Aquaparkiem Nemo. To dobre miejsce na przerwę, szczególnie z dziećmi. Około 600 metrów dalej na południowy zachód stoi Muzeum Miejskie „Sztygarka” w gmachu z lat 1839–1842, gdzie od 1889 roku działała słynna szkoła górnicza. Największą atrakcją muzeum jest Kopalnia Ćwiczebna – trzy poziomy prawdziwych wyrobisk, w których uczniowie uczyli się zawodu aż do 1994 roku. Obok stoi plenerowa wystawa sprzętu wojskowego.

Cała trasa – dworzec, pałac, bazylika, park, muzeum – to około trzech kilometrów spaceru. Z wejściem do kopalni i obejrzeniem wystaw trzeba liczyć jakieś cztery–pięć godzin.

Gołonóg i Park Zielona

Dwie atrakcje leżą poza ścisłym centrum, ale warto na nie znaleźć czas. Na wapiennym wzgórzu w Gołonogu stoi barokowy kościół świętego Antoniego, ufundowany w 1675 roku przez biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego. To najstarsza zachowana świątynia w granicach miasta. Na wzgórze prowadzą kryte schody, plac otacza kamienny mur, a obok jest stary cmentarz pod kasztanowcami. Najlepszy jest tu widok – przy dobrej pogodzie sięga Beskidów. Do kościoła najłatwiej dojechać pociągiem do stacji Dąbrowa Górnicza Gołonóg.

Park Zielona to z kolei największy park miejski, około 67 hektarów dawnego lasu dębowego na północ od centrum. Po remoncie w 2018 roku wrócił do układu alejek z lat 30. Wiosną kwitnie tu runo, latem stare dęby dają cień w upale. Do plaży nad Pogorią III jest stąd około kilometra, więc obie atrakcje łatwo połączyć.

Przyroda na obrzeżach miasta

Dąbrowa Górnicza ma powierzchnię większą niż wiele dużych miast, a jej wschodnie i północne dzielnice to lasy, pola i wapienne wzgórza. Na wschodzie leży Błędów, od którego bierze nazwę Pustynia Błędowska – największy w Polsce obszar lotnych piasków. Zachodni skraj pustyni sięga Błędowa i właśnie stąd startuje żółty Szlak Pustynny prowadzący do Klucz, ale główna część piasków i punkty widokowe (Czubatka, Dąbrówka, Róża Wiatrów) leżą już w gminie Klucze w Małopolsce. Dlatego nie opisujemy pustyni jako osobnej atrakcji miasta – to raczej wycieczka za miasto, na którą trzeba zarezerwować cały dzień i zabrać sporo wody.

Na północy, w okolicach Ujejsca, wznosi się Bukowa Góra – zalesione wzgórze z naturalnym drzewostanem bukowym i stanowiskami rzadkich roślin. To miejsce dla tych, którzy lubią spokojne leśne ścieżki bez infrastruktury turystycznej.

Kiedy przyjechać

Najwięcej dzieje się latem, gdy działa kąpielisko nad Pogorią III, a na jeziorach odbywają się regaty. Wtedy jednak w weekendy plaże i parkingi są pełne. Na zwiedzanie zabytków lepsza jest wiosna i wczesna jesień – jest ciepło, a w muzeum i kopalni nie ma kolejek. Zimą warto wybrać się do Pałacu Kultury na spektakl albo do aquaparku, a w pogodny mroźny dzień wejść na wzgórze w Gołonogu dla widoku.

Godziny otwarcia muzeum, terminy zejść do Kopalni Ćwiczebnej, repertuar pałacu i informacje o kąpieliskach zmieniają się co sezon. Przed przyjazdem sprawdź je na stronach instytucji – nie podajemy ich tutaj, żeby nie wprowadzać w błąd.

Dojazd i noclegi

Do Dąbrowy Górniczej dojeżdża się pociągiem z Katowic i Częstochowy – na terenie miasta jest kilka stacji, w tym Dąbrowa Górnicza (centrum), Gołonóg, Pogoria i Ząbkowice, więc do większości atrakcji można dojechać koleją bez przesiadki. Szczegóły zebraliśmy na stronie o tym, jak dojechać do miasta. Po mieście kursują autobusy i tramwaje, a między jeziorami najwygodniej poruszać się rowerem.

Kto planuje dwa–trzy dni zwiedzania, ma do wyboru noclegi w centrum, blisko zabytków, albo nad jeziorami. Pełną listę z odległościami do szpitala znajdziesz w zestawieniu hoteli i noclegów. Przy każdej atrakcji podajemy najbliższy nocleg i szpital. W nagłym wypadku – nad wodą, na ścieżce rowerowej czy w podziemiach – dzwoń pod 112. Główny szpital miasta znajduje się przy ulicy Szpitalnej, około kilometra od zabytków śródmieścia, a przy jeziorach odległości są większe.

Atrakcje Dąbrowy Górniczej najlepiej poznawać w kolejności, która pokazuje, jak powstało to miasto: najpierw muzeum i kopalnia, potem bazylika zbudowana za grosze robotników, na koniec jeziora w dawnych wyrobiskach piasku. Wtedy krajobraz, który na pierwszy rzut oka wydaje się przypadkowy, zaczyna mieć sens. A jeśli interesują cię dzieje osady, która prawa miejskie dostała dopiero w 1916 roku, zajrzyj też do części przewodnika o historii i dzielnicach – zabytki Dąbrowy Górniczej są rozrzucone po wielu z nich.