Zbiornik Pogoria IV

Pogoria IV, oficjalnie Zbiornik Kuźnica Warężyńska, to najmłodsze i zdecydowanie największe z jezior Pojezierza Dąbrowskiego. Ma około 560 hektarów i ciągnie się wydłużonym pasem z południa na północ, od okolic Pogorii III aż po Wojkowice Kościelne. W odróżnieniu od Pogorii III nie ma tu miejskiej plaży z ratownikami – to woda dla rowerzystów, żeglarzy, windsurferów, wędkarzy i obserwatorów ptaków.

Największy zbiornik w okolicy

Liczby robią wrażenie: długość kilku kilometrów, szerokość w najszerszym miejscu do około 3 km, pojemność rzędu 52 milionów metrów sześciennych. Lustro wody leży na wysokości około 264 metrów nad poziomem morza. Zbiornik zajmuje najniżej położoną część dawnego wyrobiska piasku, z którego przez dziesięciolecia wydobywano materiał podsadzkowy dla kopalń. Zbiornik Pogoria w Dąbrowie Górniczej jest więc tej samej rodziny co starsze jeziora, tylko większy i zalany znacznie później.

Kształt jest nieregularny. W środkowej części akwen zwęża się do kilkuset metrów i tam właśnie leżą liczne wysepki. Największa ma kilka hektarów i od zachodniego brzegu dzieli ją tylko wąski kanał. Północna część jest głęboka – miejscami ponad 20 metrów – a południowa płytka, z rozległymi płyciznami przy zachodnim brzegu.

Zbiornik z zadaniem

Pogoria IV nie powstała dla rekreacji. Ma przechwytywać falę wezbraniową Czarnej Przemszy w razie powodzi. Na co dzień rzeka płynie osobnym korytem na zachód od jeziora i omija zbiornik; woda trafia do niego dopiero przy wysokich stanach. Między Pogorią III a IV biegnie linia kolejowa, dlatego od dawna dyskutowane pomysły połączenia jezior śluzą czy pochylnią na razie zostały na papierze.

Co wolno, a czego nie

Na zbiorniku zabroniona jest kąpiel. Powód jest prosty: dno jest nierówne, a pod wodą zostało sporo przeszkód z czasów wydobycia. Nie wolno też pływać łodziami z silnikiem spalinowym. Dozwolone są żeglarstwo, windsurfing i wędkowanie, a w ciepłe dni na wodzie widać sporo desek i małych łódek. Kto przyjeżdża z dziećmi i myśli o kąpieli, powinien pojechać nad Pogorię III z plażą miejską, gdzie w sezonie działa strzeżone kąpielisko.

Rowerem dookoła

Największym atutem Pogorii IV dla zwykłego odwiedzającego jest asfaltowa ścieżka rowerowa wzdłuż południowego, zachodniego i północnego brzegu. Jest szeroka, płaska i w weekendy pełna rowerzystów, rolkarzy i biegaczy. Pętla wokół jeziora, z dojazdem z centrum miasta, to dobra trasa na pół dnia; wiele osób łączy ją z objazdem pozostałych Pogorii. Wschodni brzeg jest dzikszy i mniej uczęszczany. Po drodze nie ma wielu punktów z jedzeniem, więc woda i coś do zjedzenia w sakwie bardzo się przydają, szczególnie w upał – cienia przy ścieżce jest niewiele.

Zbiornik Pogoria w Dąbrowie wygląda inaczej w zależności od pory dnia. Rano, przy słabym wietrze, tafla jest gładka i widać na niej odbicia wysp. Po południu, gdy wiatr się wzmaga, pojawiają się żagle i deski, a nad wodą robi się głośniej.

Ptaki na piaszczystych wyspach

Wysepki w środkowo-wschodniej części zbiornika to cenne miejsce lęgowe. Gniazdują na nich gatunki, które w naturze wybierają piaszczyste łachy na rzekach – takich łach w Polsce jest coraz mniej, więc ptaki przeniosły się na sztuczne wyspy po wydobyciu piasku. Od lat mówi się o objęciu tej części jeziora formalną ochroną. Niezależnie od tego, jak to się skończy, w sezonie lęgowym nie należy podpływać do wysp ani na nie wchodzić. Obserwacje najlepiej prowadzić z brzegu, przez lornetkę.

Jak zaplanować dzień nad Pogorią IV

Zbiornik jest na tyle duży, że warto mieć plan. Rowerzyści zwykle startują od południa, z okolic Pogorii III, i jadą zachodnim brzegiem na północ, gdzie jezioro jest najszersze i najgłębsze. Stamtąd widać całą taflę z wyspami w oddali. Powrót wschodnią stroną jest bardziej wymagający – nawierzchnia bywa gorsza, a fragmenty ścieżek prowadzą przez las i pola. Kto ma mniej czasu, może pojechać tylko zachodnim brzegiem i wrócić tą samą drogą.

Wiatr nad Pogorią IV jest odczuwalnie silniejszy niż w mieście, bo nic go nie zatrzymuje na otwartej przestrzeni. Dla żeglarzy to zaleta, dla rowerzystów jadących pod wiatr – dodatkowy wysiłek. Latem przydaje się krem z filtrem i czapka, bo cienia wzdłuż asfaltowej ścieżki jest jak na lekarstwo. Zimą zbiornik zamarza rzadko i nierówno; wchodzenie na lód jest tu wyjątkowo niebezpieczne, bo pod spodem jest kilkanaście metrów wody i przeszkody po dawnym wydobyciu.

Poza ścieżką zachodnią infrastruktury jest niewiele. Nie ma tu dużego parkingu z toaletami i barami, jak przy plaży Pogorii III. To raczej teren do aktywnego wypoczynku niż do całodniowego leżenia na kocu.

Dojazd i nocleg

Pogoria IV leży na północy miasta, w dzielnicy Zielona-Pogoria, a jej północny kraniec sięga już okolic Wojkowic Kościelnych w gminie Siewierz. Najwygodniej dojechać rowerem ścieżkami od Pogorii III. Samochód można zostawić przy południowym brzegu, w rejonie jazu od strony Pogorii III. Pociągiem dojedziesz do przystanku Dąbrowa Górnicza Pogoria albo Gołonóg, ale stamtąd do brzegu zbiornika jest kilka kilometrów.

Na nocleg najbliżej jest nad Pogorią I – Hotel Shuma leży około 4 km od środka zbiornika. W Ząbkowicach, około 4,5 km dalej na wschód, działa pensjonat Pod Brzozami. Szpital w Dąbrowie Górniczej jest stąd daleko – ponad 7 km w linii prostej – dlatego przy wypadku na wodzie czy na ścieżce nie próbuj dowozić poszkodowanego samodzielnie, tylko dzwoń pod 112 i podaj, przy którym brzegu jesteś.