Atrakcje – Katowice

Atrakcje Katowic układają się w trzy wyraźne grupy: centrum z Rynkiem, ulicą Mariacką i archikatedrą, Strefę Kultury na terenie dawnej kopalni ze Spodkiem, Muzeum Śląskim i siedzibą orkiestry NOSPR oraz osiedla górnicze na wschodzie miasta – Nikiszowiec i Giszowiec. Do tego dochodzą zielone tereny: Park Kościuszki, Dolina Trzech Stawów i franciszkańska bazylika w Panewnikach. Poniżej krótko opisujemy każde z tych miejsc, podpowiadamy, co da się połączyć w jeden dzień, i odsyłamy do pełnych opisów.

Miasto młodsze niż większość jego sąsiadów

Katowice dostały prawa miejskie dopiero w 1865 roku, więc nie szukaj tu gotyckiego ratusza ani murów obronnych. Zabytki Katowic to przede wszystkim XIX-wieczne kamienice, modernizm z okresu międzywojennego, śmiała architektura lat 60. i 70. oraz to, co zostało po przemyśle: szyby, osiedla patronackie i stawy powstałe na terenach górniczych. Dla kogoś, kto przyjeżdża z Krakowa czy Wrocławia, to inny rodzaj zwiedzania – mniej starówki, więcej architektury i historii pracy.

Dobrze jest zacząć od miejsca, które to wszystko porządkuje. Wystawa „Światło historii” w Muzeum Śląskim w kilka godzin pokazuje, skąd wzięły się kopalnie, huty, powstania śląskie i ludzie, którzy tu żyli. Po takim wstępie spacer po mieście ma znacznie więcej sensu.

Centrum: Rynek, Mariacka, katedra

Większość turystów zaczyna od Rynku. To plac bez średniowiecznego rodowodu, z Teatrem Śląskim z lat 1906–1907 po jednej stronie i domami handlowymi z czasów PRL po drugiej, przecięty torami tramwajowymi. Po przebudowie zakończonej w 2016 roku ma plac kwiatowy, ławki i miejsce na imprezy. W południe z kamienicy przy Młyńskiej słychać hejnał.

Kilkaset metrów na wschód zaczyna się ulica Mariacka – 375-metrowy deptak zamknięty neogotyckim kościołem Mariackim. W dzień spokojny, wieczorem pełen ludzi, bo od 2010 roku to główna ulica barów i restauracji w mieście. Warto podnieść wzrok, bo kamienice z końca XIX wieku mają bogate fasady, a ich historia sięga hotelu „Savoy”, w którym w 1922 roku spotkał się Wojciech Korfanty z generałem Szeptyckim.

Na południe od centrum, przy Plebiscytowej, stoi archikatedra Chrystusa Króla, jedna z największych katedr w Polsce. Budowano ją od 1927 do 1955 roku, a władze PRL wymusiły obniżenie kopuły. Wnętrze w stylu art déco, Panteon Górnośląski w podziemiach i taras widokowy na dachu sprawiają, że to jeden z ciekawszych punktów miasta także dla osób, które nie przychodzą na mszę.

Strefa Kultury: od kopalni do sal koncertowych

Kilkanaście minut spacerem od Rynku, aleją Korfantego na północ, mija się Superjednostkę – blok na 764 mieszkania, inspirowany Le Corbusierem, przez kilka lat największy budynek mieszkalny w Polsce. Dalej, przy rondzie gen. Ziętka, stoi Spodek, hala widowiskowo-sportowa z 1971 roku i najbardziej rozpoznawalny symbol miasta. Na koncert albo mecz trzeba kupić bilet, ale bryłę z aluminiowymi łuskami najlepiej obejrzeć z zewnątrz, także wieczorem.

Za Spodkiem zaczyna się Strefa Kultury, zbudowana w latach 2011–2015 na terenie zlikwidowanej kopalni „Katowice”. Tu stoją Międzynarodowe Centrum Kongresowe z zielonym dachem, po którym można wejść na taras, ceglany gmach Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia z salą na około 1800 osób oraz Muzeum Śląskie, którego wystawy schowano pod ziemią, a nad nimi zostawiono wieżę wyciągową szybu „Warszawa II”. Spacer po tym obszarze dobrze pokazuje, jak miasto poradziło sobie z terenem po przemyśle.

Osiedla górnicze na wschodzie

Najbardziej oryginalne zabytki Katowic leżą kilka kilometrów od centrum. Nikiszowiec to osiedle z lat 1908–1919 zbudowane dla górników kopalni „Giesche”: dziewięć ceglanych kwartałów wokół placu Wyzwolenia i kościoła św. Anny, od 2011 roku pomnik historii. Można tu wejść do dawnej pralni i magla, gdzie działa oddział Muzeum Historii Katowic, obejrzeć galerię w dawnej cechowni szybu „Wilson” i po prostu przejść się między familokami.

Około 2,5 kilometra na południe leży Giszowiec – drugie osiedle zaprojektowane przez Emila i Georga Zillmannów, ale zupełnie inne. Zamiast kwartałów z cegły zbudowano tu w latach 1907–1910 parterowe domy z ogródkami, wzorowane na śląskiej wsi. Dwie trzecie osiedla zburzono w latach 70., ale ocalała część wokół placu Pod Lipami nadal robi wrażenie. Oba osiedla łatwo zobaczyć w jeden dzień, a wieczorem wrócić do centrum.

Zieleń i miejsca na odpoczynek

Park Kościuszki w Brynowie to najstarszy park w mieście, założony w 1888 roku. Na wzgórzu stoi drewniany kościół św. Michała Archanioła przeniesiony z Syryni, przy wejściu wieża spadochronowa – miejsce walk we wrześniu 1939 roku. To dobre miejsce na spacer z dziećmi i zimą na sanki.

Dolina Trzech Stawów leży na południowy wschód od centrum. Jedenaście stawów powstało tu przez działalność kopalni, a dziś są przystań kajakowa, kąpielisko, trasa rolkowa i miejsce na duże festiwale, m.in. OFF Festival. Na zachodzie miasta, w Panewnikach, stoi neoromańska bazylika franciszkanów z lat 1905–1908, z kalwarią w lesie i ogromną szopką, do której w okresie Bożego Narodzenia przyjeżdżają pielgrzymi z całego regionu.

Jak to rozplanować

Na jeden dzień wystarczy centrum i Strefa Kultury: rano Rynek i Mariacka, potem katedra z tarasem, po południu Muzeum Śląskie, a wieczorem koncert w NOSPR albo impreza w Spodku. Drugi dzień dobrze przeznaczyć na Nikiszowiec i Giszowiec, najlepiej z rowerem miejskim lub autobusem. Trzeci – na Park Kościuszki, Dolinę Trzech Stawów albo Panewniki, zależnie od pory roku.

Większość atrakcji w Katowicach jest blisko komunikacji miejskiej. Tramwaje kursują przez Rynek, aleją Korfantego do ronda i ulicą Kościuszki wzdłuż parku, a autobusy dojeżdżają na Nikiszowiec, do Giszowca i Panewnik. Aktualne linie i rozkłady podaje Zarząd Transportu Metropolitalnego – nie podajemy numerów, bo trasy się zmieniają.

Nocleg i zdrowie w czasie zwiedzania

Najwięcej noclegów jest w centrum, w okolicach Rynku, dworca i alei Korfantego – stamtąd do większości atrakcji dojdziesz pieszo. Pełną listę znajdziesz na stronie z hotelami w Katowicach, a przy każdym opisie atrakcji podajemy najbliższe noclegi z odległością. Kto jedzie głównie na Nikiszowiec i Giszowiec, powinien wiedzieć, że na wschodzie miasta hoteli jest niewiele i zwykle nocuje się w centrum.

Przy każdej atrakcji wskazujemy też najbliższy szpital. Część z nich to szpitale specjalistyczne, np. okulistyczne, więc przy nagłych zdarzeniach nie jedź „do najbliższego szpitala na mapie”, tylko dzwoń pod 112. Listę szpitali z oddziałami i adresami zebraliśmy na stronie o szpitalach w Katowicach.

Atrakcje Katowic nie są jednym zwartym starym miastem, ale właśnie to jest ich siłą. W ciągu kilku dni można zobaczyć osiedle górnicze sprzed stu lat, halę z 1971 roku o nowatorskiej konstrukcji dachu i salę koncertową uznawaną za jedną z najlepszych akustycznie w Europie – a wszystko to w odległości kilku przystanków od siebie.