Ulica Mariacka w Katowicach

Ulica Mariacka w Katowicach to 375-metrowy deptak w Śródmieściu, biegnący od skrzyżowania z Dworcową i Mielęckiego do neogotyckiego kościoła Mariackiego, który zamyka jej perspektywę. Wzdłuż ulicy stoją kamienice z przełomu XIX i XX wieku, a w nich restauracje, puby, bary i kawiarnie. Od czasu przebudowy w 2008 roku to najbardziej znane miejsce wieczornych spotkań w mieście.

Droga do nowego kościoła

Ulica ma tyle lat co miasto. Na planie z 1865 roku, kiedy Katowice dostały prawa miejskie, w jej śladzie biegła ścieżka za chłopskimi zagrodami, opisana jako „projektowana droga do nowego kościoła”. Chodziło o kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, zbudowany w latach 1862–1870 według projektu Alexisa Langera. Ulicę poprowadzono tak, żeby trafiała dokładnie w oś świątyni, dlatego jest lekko przesunięta względem równoległej Dworcowej, a uskok wypełnia dziś ulica Mielęckiego.

W 1876 roku ulica dostała imię Richarda Holtzego – lekarza i przewodniczącego rady miejskiej, który obchodził wtedy 25-lecie pracy. Zabudowę według planu z 1875 roku wznoszono szybko i do początku XX wieku obie pierzeje były zwarte. Pod numerem 18 urodził się w 1901 roku Willy Fritsch, jedna z największych gwiazd niemieckiego kina. W 1911 roku w połączonych kamienicach pod numerami 4 i 6 otwarto hotel „Savoy”.

Po przyłączeniu Katowic do Polski w 1922 roku Holtze-Straße przemianowano na Mariacką. W czerwcu tego samego roku w restauracji „Savoya” spotkali się na uroczystym śniadaniu Wojciech Korfanty, Józef Rymer i generał Stanisław Szeptycki. W okresie międzywojennym przy ulicy działały banki, cukiernia „Astoria”, hotel „Europejski” z lat 1930–1931 i liczne restauracje. Ulica miała też gorszą sławę – na rogu ze św. Stanisława gromadziły się prostytutki czekające na klientów.

Zapomniana i odzyskana

Po wojnie znaczenie ulicy spadło, zwłaszcza gdy nowy dworzec kolejowy przesunął ruch w okolice placu Szewczyka. Kamienice niszczały, a dawna reprezentacyjna ulica hoteli i banków stopniowo popadała w ruinę. Nieliczne jasne punkty to restauracja „Hungaria” w dawnym „Savoyu” i pierwsza w Katowicach sprzedażna galeria sztuki, otwarta w 1983 roku przez Kazimierza Kwadego.

Zmiana przyszła z konkursem urbanistycznym w 2005 roku. Zwyciężył projekt pracowni Kuryłowicz & Associates i „A i R” Jurkowscy Architekci, który przywracał ulicy charakter alei obsadzonej z obu stron drzewami. Od maja do końca 2008 roku Mariacką przebudowano na deptak, a w latach 2008–2011 zamknięto dla aut także sąsiednie ulice Mielęckiego i św. Stanisława. Pierwsze lokale – Lornetka z Meduzą i klub Lemoniada – otworzyły się w 2010 roku, a za nimi przeniosło się tu Kato, jeden z najbardziej znanych pubów deptaka, zamknięty w 2022 roku. W kolejnych latach, gdy Katowice starały się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, na ulicy organizowano koncerty, jarmarki i letnie kino.

Deptak szybko stał się sceną dla nietypowych wydarzeń. W 2012 roku rozegrano tu Grand Prix Polski w pétanque, w 2015 roku Miuosh i Jimek zagrali koncert z balkonu kamienicy pod numerem 5, a w 2025 roku przez całe lato świętowano piętnastolecie przemiany ulicy w centrum nocnego życia miasta.

Kościół Mariacki i kamienice

Na końcu ulicy, na placu ks. Emila Szramka, stoi kościół Mariacki – neogotycka świątynia Alexisa Langera, konsekrowana 20 listopada 1870 roku. Jej wieża jest widoczna z każdego miejsca deptaka i to ona nadaje ulicy kierunek. Kamienice warto oglądać, podnosząc wzrok ponad parter z ogródkami. Pod numerem 2 stoi narożny budynek z wykuszem i hełmem, pod numerem 3 – secesyjna kamienica z 1906 roku, pod numerem 7 – bogato zdobiona eklektyczna fasada z 1898 roku projektu Paula Frantziocha, a pod numerem 8 – neorenesansowa kamienica z 1873 roku. Wiele domów przebudowywano i podwyższano, więc na jednej pierzei widać kilka epok naraz.

W 2025 roku miasto oddało do użytku odnowione kamienice pod numerami 30, 32 i 34 – powstały w nich mieszkania, w tym dla seniorów, świetlica i ogród. To dobry znak, że Mariacka ma być nie tylko ulicą barów, ale też miejscem do mieszkania.

Praktycznie: kiedy przyjść i na co uważać

Ulica Mariacka w Katowicach ma dwa oblicza. W dzień jest spokojna, można przejść ją w pięć minut i usiąść w kawiarni. W piątkowe i sobotnie wieczory zamienia się w zatłoczoną strefę barów, z muzyką do późna i kolejkami do lokali. Ogródki zajmują głównie odcinek między Mielęckiego a Francuską. Przy deptaku wciąż mieszkają ludzie – pod koniec 2014 roku zameldowanych było tu około 420 osób – więc po północy lepiej ściszyć rozmowę, zwłaszcza w bramach.

Deptak jest wyłączony z ruchu samochodów. Najbliższy przystanek autobusowy, Katowice Mariacka, jest przy ulicy Francuskiej, tramwaje zatrzymują się przy Warszawskiej, a na samym deptaku jest stacja Metroroweru. Z dworca kolejowego i z Rynku dojdziesz pieszo w kilka minut. Stąd blisko też do archikatedry Chrystusa Króla – około kilometra na południowy zachód.

Przy samej ulicy działa Best Western Hotel Mariacki, otwarty w 2017 roku w dawnym budynku hotelu „Europejskiego” pod numerem 15, a kilkadziesiąt metrów dalej SAVOY Mariacka Apartments. Noclegi przy deptaku są wygodne dla osób, które chcą wieczorem wyjść „na Mariacką”, ale w weekendy trzeba liczyć się z hałasem pod oknami.

Najbliższy szpital to Szpital Kliniczny im. Andrzeja Mielęckiego przy ul. Francuskiej 20/24, około 300 metrów od deptaka. Przy ulicy Mariackiej 4 przyjmuje też gabinet fizjoterapii AktivMed. W nagłym przypadku, także w nocy po imprezie, dzwoń pod 112.