Rynek w Katowicach

Rynek w Katowicach to główny plac Śródmieścia, na którym zbiegają się ulice 3 Maja, Warszawska, Mickiewicza, Pocztowa, Młyńska, św. Jana i aleja Korfantego. Nie przypomina średniowiecznych rynków z ratuszem pośrodku: wschodnią pierzeję zajmuje neoklasycystyczny gmach Teatru Śląskiego z 1907 roku, zachodnią – modernistyczne domy handlowe z czasów PRL, a przez środek, w kilku kierunkach, przejeżdżają tramwaje. Po przebudowie zakończonej w 2016 roku to znów miejsce spotkań, a nie tylko węzeł przesiadkowy.

Skrzyżowanie dróg przy karczmie

Zanim powstało miasto, w tym miejscu krzyżowały się lokalne drogi: do Mikołowa, Brynowa, Mysłowic i Bogucic. Na mapie z 1686 roku widać skrzyżowanie w pobliżu Kuźnicy Boguckiej i karczmy nad Roździanką, czyli dzisiejszą Rawą. Karczma stała mniej więcej tam, gdzie dziś jest dom handlowy „Skarbek”, i zawaliła się w 1864 roku – rok przed nadaniem Katowicom praw miejskich.

Pierwsze plany placu narysowano w latach 50. XIX wieku. Rynek, mniejszy niż dzisiejszy, umieszczono na głównej osi miasta, od placu Wolności przez ulicę 3 Maja i Warszawską do kościoła Mariackiego. Zabudowę ukończono w 1875 roku i był to wtedy największy plac targowy w mieście. Przy Rynku stały hotele „Welt” i „de Prusse”, a we wschodniej pierzei mieścił się pierwszy ratusz w dawnej willi z małym więzieniem. W jego miejscu w latach 1906–1907 wzniesiono Teatr Miejski według projektu Karla Moritza z Kolonii – dziś Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego.

Z Rynku ruszyła w 1896 roku pierwsza kolejka wąskotorowa do Siemianowic, a w 1912 roku tramwaj do Parku Południowego, czyli dzisiejszego Parku Kościuszki. Pod placem płynie w zakrytym korycie Rawa, nad którą kiedyś stała wspomniana karczma; na powierzchni rzeki dziś nie widać.

Plac historii i plac zmian

Rynek był sceną ważnych wydarzeń. W czerwcu 1922 roku przed teatrem Wojciech Korfanty witał wkraczające do Katowic wojsko polskie, a 27 sierpnia 1922 roku na placu odbyły się uroczystości przyłączenia części Górnego Śląska do Polski z udziałem marszałka Józefa Piłsudskiego. We wrześniu 1939 roku, na podwórzu kamienicy na rogu Rynku i ówczesnej ulicy Zamkowej, Niemcy zamordowali około 80 obrońców miasta. W październiku 1981 roku doszło tu do starć demonstrantów z milicją po usunięciu samochodu „Solidarności”, z którego sprzedawano niezależne wydawnictwa.

Po wojnie plac przebudowano w duchu modernizmu. W latach 60. i 70. wyburzono część kamienic, a w ich miejsce postawiono Dom Prasy Śląskiej, dom handlowy „Skarbek” i „Zenit”. Rynek stracił charakter zamkniętego placu i zamienił się w rondo komunikacyjne. Ostatnia przebudowa ruszyła w 2012 roku: tory przełożono, powstał plac kwiatowy z ławkami i pawilonami kwiatowymi, plac zabaw w części północno-wschodniej, a od północy piętrowy pawilon. Centralną płytę zostawiono pustą, na imprezy i jarmarki.

W obrębie Rynku wyróżnia się dziś trzy mniejsze place: Kwiatowy, Teatralny i plac Obrońców Katowic z pomnikiem harcerzy września 1939 roku. Mieszkańcy w 2010 roku wybrali w sondzie wariant przebudowy z dużą ilością zieleni i ciekiem wodnym, który miał przypominać o ukrytej pod placem Rawie. Zrezygnowano natomiast z tunelu pod Rynkiem i z wielofunkcyjnego obiektu, który miał stanąć pośrodku.

Co zobaczyć przy Rynku

Najcenniejszy budynek to gmach Teatru Śląskiego z lat 1906–1907, wpisany do rejestru zabytków. Po północnej stronie, w dawnym gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego z 1930 roku, mieści się dziś siedziba ING Banku Śląskiego – przez lata zasłaniały go kamienice, wyburzone dopiero w latach 60. Warto też zwrócić uwagę na kamienicę pod numerem 7, wzniesioną około 1869 roku i przebudowaną w 1922 roku, oraz na kamienicę przy Warszawskiej 1 z 1874 roku, projektu Paula Jackischa z Bytomia. Zestawienie XIX-wiecznych fasad z „Zenitem” i „Skarbkiem” dobrze pokazuje, jak warstwowe jest centrum Katowic.

Codziennie w południe ze szczytu kamienicy na rogu Młyńskiej i Pocztowej rozbrzmiewa katowicki hejnał. Tradycja jest młoda, sięga 2002 roku, a melodię skomponował amator z Bytomia, Adam Biernacki. Przy Rynku 13 działa Centrum Informacji Turystycznej, gdzie można zapytać o mapy, wycieczki i aktualne wydarzenia w mieście.

Spacer z Rynku

Rynek to naturalny punkt startowy do zwiedzania. W kilka minut dojdziesz na ulicę Mariacką, około 400 metrów na wschód. Aleją Korfantego idzie się na północ obok Superjednostki do Spodka i Strefy Kultury – to mniej więcej 800 metrów. Na południe, przez Śródmieście, prowadzi droga do archikatedry Chrystusa Króla.

Rynek w Katowicach jest dobrze skomunikowany: zatrzymuje się tu wiele linii tramwajowych, a do dworca kolejowego jest kilka minut pieszo. Przy placu jest stacja Metroroweru. Samochodem lepiej tu nie wjeżdżać – na samym Rynku i w większości okolicznych ulic obowiązują zakazy lub ograniczenia ruchu, więc auto lepiej zostawić na płatnym parkingu poza ścisłym centrum.

Noclegi i szpital w pobliżu

Wokół Rynku jest gęsto od hoteli. Kilkadziesiąt metrów od placu, w zabytkowej kamienicy, działa Hostel Kamienica Rynek 7, a w promieniu 200 metrów są też Mercure Katowice Centrum przy Młyńskiej i hotele przy Dworcowej. Wybierając nocleg przy Rynku, licz się z dźwiękiem tramwajów i weekendowym ruchem.

Najbliższy szpital to Szpital Kliniczny im. Andrzeja Mielęckiego przy ul. Francuskiej, około 600 metrów od Rynku. W nagłym przypadku dzwoń pod 112, a w mniej pilnych sprawach pomogą gabinety przy pobliskiej ulicy Staromiejskiej.

Rynek w Katowicach najlepiej zobaczyć dwa razy: w południe, kiedy słychać hejnał i po placu krążą ludzie z biur, oraz wieczorem, gdy po spektaklu w teatrze ludzie rozchodzą się w stronę Mariackiej.