Park Kościuszki w Katowicach

Park Kościuszki w Katowicach to najstarszy i najcenniejszy park w mieście: blisko 51 hektarów pagórkowatego terenu w Brynowie, między ulicą Kościuszki, Mikołowską, Piękną i aleją Górnośląską. Na najwyższym wzgórzu stoi drewniany kościół św. Michała Archanioła, przy wejściu od strony miasta – wieża spadochronowa, a pośrodku długa aleja z pomnikiem patrona. Park jest od 1993 roku wpisany do rejestru zabytków.

Od lasku przy kopalni do Parku Południowego

Teren parku był kiedyś podmiejskim Lasem Katowickim. Niedaleko działała kopalnia „Beate”, założona w 1801 roku, a drogą, którą dziś jest ulica Kościuszki, wożono węgiel. Park wytyczono w 1888 roku, a w latach 1894–1895 urządzono go jako Südpark, czyli Park Południowy. Część prac polegała na rekultywacji terenu – staw przy ulicy, w północnej części parku, powstał z dawnego zbiornika kopalni.

W 1903 roku miasto wydzierżawiło teren na sto lat od rodziny Tiele-Wincklerów i na szczycie wzgórza postawiło dwudziestometrową wieżę Bismarcka z tarasem widokowym. Pojawiły się restauracja, muszla koncertowa i fontanna, a w 1912 roku do bramy parku dojechał tramwaj z Rynku. Ostateczny kształt nadał parkowi ogrodnik Paul Sallmann, od 1913 roku dyrektor ogrodów miejskich. Najwyższy punkt parku, Wzgórze Beaty, ma ponad 323 metry, a przez jego szczyt przebiega dział wodny między dorzeczami Wisły i Odry.

Ważną datą jest 16 lipca 1922 roku: w parku podpisano akt przejęcia części Górnego Śląska przez Polskę, a po południu odbył się festyn i mecz piłkarski. W 1925 roku park otrzymał imię Tadeusza Kościuszki. Wieżę Bismarcka rozebrano w 1933 roku, a jej kamienie trafiły do fundamentów budowanej wtedy archikatedry Chrystusa Króla.

Okres międzywojenny to czas, w którym park najbardziej się zmienił. Utwardzono alejki, założono boiska, place zabaw i tory saneczkowe, posadzono rododendrony i klomby. W 1927 roku, przy okazji targów, powstał ogród daliowy, działało też rosarium z wodotryskiem. W zachodniej części mieścił się fragment miejskiego zwierzyńca – były łabędzie, jelenie i sarny, a w 1928 roku dwie lwice podarowane miastu przez właściciela drezdeńskiego cyrku. Tuż obok w 1930 roku stanęła Hala Parkowa, w której organizowano Targi Katowickie.

Drewniany kościół i początki skansenu

W miejscu wieży w 1938 roku stanął drewniany kościół św. Michała Archanioła, przeniesiony z Syryni w powiecie wodzisławskim i datowany prawdopodobnie na 1510 rok. Miał być początkiem skansenu wsi górnośląskiej, do którego zdążono jeszcze przywieźć spichlerz z Gołkowic z 1688 roku – spłonął on w 1969 roku. Kościół jest pod opieką Muzeum Historii Katowic, a na dziedzińcu obok urządzono lapidarium. W latach 2024–2025 świątynię odnowiono.

Wieża spadochronowa i pamięć o wrześniu 1939 roku

Stalowa wieża spadochronowa w północno-wschodniej części parku ma 35 metrów. Pierwszą, pięćdziesięciometrową, postawiła w 1938 roku Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. W pierwszych dniach września 1939 roku była jednym z punktów obrony Katowic, gdzie walczyli powstańcy i harcerze. Tamtą wieżę rozebrano, a obecną odbudowano w 1951 roku. Wieża jest dziś miejscem pamięci, a w 2025 roku rozpoczął się jej remont – przed wizytą lepiej sprawdzić, czy można do niej podejść.

W parku stoją też pomnik Kościuszki – obelisk z 1962 roku z medalionem Wincentego Chorembalskiego z 1925 roku – pomnik Alpinistów z 2015 roku i przeniesiony tu w latach 60. cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej. Od 2025 roku w miejscu, gdzie przez park przechodzi południk 19° długości geograficznej wschodniej, stoi figurka beboka Geodezjusza Śląskiego.

Na spacer, z dziećmi i na sanki

Park ma charakter krajobrazowy, wzorowany na ogrodach angielskich: kręte alejki, polany, oczka wodne i las mieszany z bukami, grabami, lipami i klonami. Rośnie tu ponad 90 gatunków i odmian drzew i krzewów, a wiosną zwracają uwagę różowo kwitnące wiśnie piłkowane. Z ptaków łatwo zobaczyć kosy, sójki, kowaliki i sikory, a z ssaków wiewiórki.

Są dwa place zabaw, w tym drewniany, tor saneczkowy i ścieżki rowerowe. Bulodrom do gry w kule otwarto w 2006 roku z inicjatywy stowarzyszenia Dom Miasta Saint-Étienne, partnerskiego miasta Katowic. Na zachodnim skraju, przy ulicy Pięknej, stoi współczesny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, konsekrowany w 1991 roku. W parku odbywają się też koncerty z cyklu promenadowego. Teren jest pagórkowaty, więc z wózkiem łatwiej trzymać się głównych alei. Parkiem zarządza Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach.

Dojazd, nocleg i szpital w pobliżu

Wzdłuż ulicy Kościuszki biegnie linia tramwajowa z przystankami m.in. Katowice Kościuszki Szpital, Kościuszki Basen i Brynów Zgrzebnioka, a przy północno-wschodnim wejściu jest stacja Metroroweru. Z Rynku do parku jest około dwóch kilometrów. Przez park przechodzą szlaki turystyczne: Szlak Bohaterów Wieży Spadochronowej z Panewnik do Śródmieścia i szlak w stronę Katowickiego Parku Leśnego. Okolice parku opisujemy na stronie dzielnicy Brynów-Osiedle Zgrzebnioka.

Najbliższy nocleg z naszej listy to Hotel AWF przy Mikołowskiej, około pół kilometra od parku, a w promieniu kilometra są też Park Hotel Diament przy Wita Stwosza i Mia Mia House w Brynowie. Przy ulicy Kościuszki 92, około 600 metrów od środka parku, działa Szpital Euromedic z oddziałami chirurgii i ortopedii. W nagłych sytuacjach dzwoń pod 112.

Park Kościuszki w Katowicach to dobre miejsce na odpoczynek po zwiedzaniu centrum. Godzina wystarczy na wejście do kościoła na wzgórzu, przejście aleją do pomnika i powrót obok wieży spadochronowej; całe popołudnie – jeśli zabierze się koc, dzieci albo sanki.