Spodek w Katowicach

Spodek w Katowicach to hala widowiskowo-sportowa przy alei Korfantego 35, na granicy Śródmieścia i Koszutki, rozpoznawalna po kształcie odwróconego, ściętego stożka obłożonego aluminiowymi łuskami. Otwarto ją 8 maja 1971 roku i od tamtej pory odbywają się w niej koncerty, mecze, targi i kongresy. Dla wielu osób spoza regionu to pierwsze skojarzenie z miastem, a dla mieszkańców – punkt orientacyjny, od którego liczy się drogę do Strefy Kultury.

Skąd się wziął latający talerz nad rondem

Decyzja o budowie wojewódzkiej hali zapadła pod koniec lat 50. W 1959 roku rozpisano zamknięty konkurs, a wiosną 1960 roku sąd konkursowy wybrał projekt warszawskiego zespołu: Jerzego Hryniewieckiego, Macieja Gintowta i Macieja Krasińskiego. Za śmiałą konstrukcją stał inżynier Wacław Zalewski. Jury doceniło odwagę pomysłu, ale od razu zauważyło, że będzie drogi i trudny do zbudowania. Makieta trafiła na okładki europejskich pism architektonicznych, zanim na budowie wbito pierwszą łopatę.

Pierwotnie halę planowano w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Jerzy Ziętek przeniósł ją bliżej centrum, na teren, na którym w XIX wieku działały huty cynku, a później stał tzw. Dwór Marii. Grunt był poprzecinany starymi wyrobiskami i niezinwentaryzowanymi instalacjami, co przy tak nietypowej konstrukcji miało ogromne znaczenie.

Budowa ruszyła w 1964 roku i od początku nie była spokojna. W 1966 roku pękły dwie przypory przy pierścieniu, komisja rzeczoznawców zakwestionowała obliczenia statyczne i na kilka miesięcy wstrzymano prace. Spór między projektantami a Politechniką Śląską zakończył się dopiero w styczniu 1967 roku – uznano pierwotne obliczenia. Lodowisko oddano w 1969 roku, a halę główną otwarto uroczyście w maju 1971 roku, w 50. rocznicę wybuchu III powstania śląskiego. Wtedy był to największy obiekt widowiskowo-sportowy w Polsce. Zaplanowany koszt wzrósł w trakcie budowy mniej więcej czterokrotnie.

Konstrukcja, która stoi na wychylnych słupach

Najciekawsze w Spodku jest to, czego zwykle się nie widzi. Hala stoi na terenie dawnej eksploatacji górniczej, więc oparto ją na żelbetowej misie fundamentowej, a misę na 40 słupach, które mogą się wychylać. Taki układ ma przejmować ruchy gruntu wywołane szkodami górniczymi. Nad misą rozpięto widownię ze 120 stalowych żeber, a dach utrzymują liny zbiegające się do pierścienia pod niewielką kopułą. Przykrycie Spodka uchodzi za jedną z pierwszych na świecie realizacji idei tensegrity, czyli konstrukcji, w której elementy ściskane „pływają” w sieci naprężonych cięgien.

Rozpiętość dachu wynosi 126 metrów. Kopuła nie leży dokładnie nad środkiem elipsy, bo musiała doświetlać arenę przesuniętą w stronę północno-zachodnią. Elewację pokrywa około 30 tysięcy łusek ułożonych w karo – pierwotnie z eternitu, dziś z aluminium. Przy okazji warto spojrzeć na detale tarasu: klinkier, płukane rzeczne kamyki i potłuczoną białą porcelanę na nawisie dachu.

Nazwa „Spodek” jest potoczna. Oficjalnie obiekt był wojewódzką halą widowiskowo-sportową, a skojarzenie z latającym spodkiem z powieści fantastycznonaukowych przyjęło się na przełomie lat 70. i 80. Dziś nikt w Katowicach nie mówi o hali inaczej.

Co jest w środku

Kompleks to nie tylko główna hala. Obok stoi lodowisko nazywane Satelitą, z tafłą 30 na 60 metrów – gra na nim hokejowy GKS Katowice. Jest też sala gimnastyczna z jednostronną trybuną, siłownia i niewielki basen rekreacyjny. W pawilonie po północnej stronie działa hotel, dziś pod marką Hotel Diament Spodek – nocleg dosłownie w obrębie hali, jakieś sto metrów od wejścia na płytę.

Główna hala ma ponad 11 tysięcy miejsc siedzących, w tym część chowanych, i arenę o wymiarach około 45 na 60 metrów. Widownia u dołu jest okrągła, u góry eliptyczna. Remont z lat 2007–2012 przyniósł klimatyzację, nowe oświetlenie, ekran i odnowioną elewację. W 2025 roku Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał zespół zabudowy hali do rejestru zabytków – po publicznej dyskusji o planach rozbiórki schodów i tarasów.

Koncerty, które zapisały się w historii

Lista wykonawców, którzy grali w Spodku, jest długa i obejmuje kilka pokoleń. Tu w 1987 roku Metallica dała swój pierwszy koncert w Polsce. Pearl Jam nagrał tu materiał na albumy koncertowe, Deep Purple wracał wielokrotnie, Perfect zaczął w Spodku koncertowy powrót w 1994 roku, a Dżem zarejestrował płytę „Wehikuł czasu – Spodek ’92”. Od 1985 roku halę związaną z bluesem trzyma przy życiu Rawa Blues Festival. Grali tu też Kraftwerk, Tina Turner, Elton John, The Cure i Depeche Mode.

Dla odwiedzających ma to praktyczne znaczenie: Spodek najlepiej zobaczyć przy okazji wydarzenia. Zwykłego zwiedzania wnętrz w stałych godzinach nie ma, a hala bez publiczności jest zamknięta. Kalendarz imprez podaje operator obiektu – warto go sprawdzić przed przyjazdem.

Jak dojść i co jest obok

Spodek stoi przy rondzie gen. Jerzego Ziętka, na skrzyżowaniu alei Korfantego i Roździeńskiego. Przy rondzie jest przystanek tramwajowy, a z Rynku do hali idzie się pieszo około 800 metrów, mijając po drodze Superjednostkę. Przed wejściem rozciąga się plac Sławika i Antalla, a podziemne przejście łączy halę z Międzynarodowym Centrum Kongresowym. Po drugiej stronie alei Roździeńskiego widać pomnik Powstańców Śląskich, a kilkaset metrów na wschód zaczynają się siedziba NOSPR i Muzeum Śląskie.

Przy dużych koncertach okolica szybko się korkuje, a parkingi zapełniają się na długo przed otwarciem bramek. Rozsądniej przyjechać tramwajem albo zostawić auto dalej od ronda. Kto przyjeżdża na wydarzenie z daleka, znajdzie kilka hoteli w promieniu pół kilometra, m.in. voco przy alei Korfantego, a cała lista noclegów jest na stronie z hotelami w Katowicach.

Gdyby w czasie imprezy coś się stało, na miejscu działają służby medyczne organizatora. Od hali do najbliższego szpitala, American Heart of Poland przy Warszawskiej 52, jest około kilometra w linii prostej. W nagłym przypadku dzwoń pod 112.

Spodek w Katowicach warto obejrzeć także z zewnątrz, wieczorem, kiedy hala jest podświetlona. Najlepszy widok jest z kładki nad aleją Roździeńskiego albo z zielonego dachu sąsiedniego centrum kongresowego. Z tej perspektywy dobrze widać, że hala z 1971 roku była zalążkiem całej Strefy Kultury, a nowe gmachy z lat 2011–2015 dopisano do niej po kolei.