Siedziba NOSPR w Katowicach

Siedziba NOSPR w Katowicach, czyli Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, stoi przy placu Wojciecha Kilara 1, u zbiegu alei Roździeńskiego i ulicy Olimpijskiej. To ceglany, rytmicznie podzielony gmach z 2014 roku z salą koncertową na około 1800 osób, której akustykę zaprojektował Yasuhisa Toyota z Nagata Acoustics. Nawet bez biletu na koncert warto obejść budynek i zajrzeć do otwartego foyer, a latem posiedzieć przy fontannie przed wejściem.

Orkiestra starsza niż budynek o osiemdziesiąt lat

Orkiestrę założył w 1935 roku w Warszawie Grzegorz Fitelberg jako pierwszy w Polsce samodzielny radiowy zespół symfoniczny. Pierwszy koncert zagrała 2 października 1935 roku. Do Katowic trafiła po wojnie: w marcu 1945 roku przyjechała tu z Krakowa grupa muzyków, a dyrygent Witold Rowicki poprowadził koncert inaugurujący reaktywację zespołu przy katowickiej rozgłośni Polskiego Radia. Fitelberg wrócił do kraju w 1946 roku i kierował orkiestrą aż do śmierci w 1953 roku. Później prowadzili ją m.in. Jan Krenz, Jacek Kaspszyk i – najdłużej – Antoni Wit.

Związki z miastem są jednak starsze niż 1945 rok. Jesienią 1937 roku orkiestra wracała z Wystawy Światowej w Paryżu, gdzie jury nagrodziło ją złotymi medalami, i po drodze zatrzymała się w Katowicach. Zagrała tu 19 października 1937 roku na otwarciu nowego gmachu katowickiej rozgłośni radiowej. Po wojnie zespół szybko się rozrastał, regularnie wyjeżdżał za granicę i nagrywał dla radia, a na koncertach w Warszawie, także podczas Warszawskiej Jesieni, chwalono zwłaszcza jego interpretacje muzyki romantycznej i współczesnej.

Przez dziesięciolecia orkiestra nie miała właściwej sali. Grała w dawnym kinie „Capitol” przy ul. Plebiscytowej, potem od 1980 roku w gmachu przy placu Sejmu Śląskiego, którego nikt nie projektował z myślą o muzyce symfonicznej. Tytuł narodowej orkiestra otrzymała w 1999 roku, a od 2006 roku jest samodzielną narodową instytucją kultury. W sezonie 2025/2026 świętowała 90-lecie; od 2023 roku dyrektorką artystyczną jest Marin Alsop.

Ostatni koncert w starej siedzibie, nazywanej w Katowicach żartobliwie „Dezember Palastem”, orkiestra zagrała w czerwcu 2013 roku. Przeprowadzka była częścią większego planu. Kopalnię „Katowice” zamknięto w 1999 roku, a w latach 2011–2015 na jej terenie zbudowano trzy duże gmachy publiczne: siedzibę orkiestry, centrum kongresowe i nowe Muzeum Śląskie. Razem ze Spodkiem utworzyły one Strefę Kultury, której inwestycje wraz z przebudową dróg kosztowały ponad miliard złotych, w dużej części ze środków unijnych.

Familok z cegły i drewniane wnętrze

Budynek powstał na terenie dawnej kopalni „Katowice”, w miejscu kopalnianego placu drzewnego. Międzynarodowy konkurs w 2008 roku wygrał katowicki architekt Tomasz Konior. Budowa zajęła dwa lata, od 2012 do 2014 roku, a pierwszy koncert w nowej siedzibie odbył się 1 października 2014 roku. Zagrano wtedy po jednym utworze Lutosławskiego, Pendereckiego, Góreckiego i Kilara – czterech kompozytorów, którzy współpracowali z zespołem.

Z zewnątrz gmach nawiązuje do ceglanych familoków Nikiszowca: rytm wnęk okiennych, ciemnoczerwona cegła, prosty prostopadłościan. Wokół zaprojektowano otwarty amfiteatr, plac zabaw i labirynt wzorowany na siatce ulic centrum Katowic. Wnętrze ma trzy pierścienie. Zewnętrzny mieści biura, sale prób, salę kameralną i garderoby. Środkowy to foyer z obejściem sali i dwoma głównymi wejściami. W samym środku, odcięta od hałasu miasta, znajduje się Wielka Sala Koncertowa. Wykończono ją w dużej mierze drewnem, nad sceną wisi wielosegmentowy plafon, a ściany pokrywają odlane z betonu „draperie”, które rozpraszają dźwięk.

Mniejsza sala kameralna ma około 300 miejsc. Budynek kosztował ponad 300 milionów złotych i zdobył wiele nagród architektonicznych.

Na koncert do NOSPR w Katowicach

Najprościej poznać budynek, idąc na koncert. Repertuar to przede wszystkim muzyka symfoniczna i kameralna, ale w kalendarzu są też jazz, koncerty dla dzieci i projekty łączące różne gatunki. Co roku w maju odbywa się tu festiwal Katowice Kultura Natura, a NOSPR organizuje także Festiwal Prawykonań i Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego. Bilety na popularne koncerty znikają szybko, dlatego program sezonu dobrze sprawdzić z wyprzedzeniem na stronie orkiestry.

Kto nie wybiera się na koncert, może przyjść na zwiedzanie z przewodnikiem, jeśli akurat jest w ofercie – zasady i terminy podaje NOSPR. Przed wejściem od 2026 roku stoi też figurka beboka o imieniu Ficio, nawiązującym do Fitelberga; podobnych figurek przybywa w mieście, jedna stoi np. w parku Kościuszki.

Dojazd i okolica

NOSPR w Katowicach leży w środku Strefy Kultury. Od zachodu sąsiaduje z Międzynarodowym Centrum Kongresowym i halą Spodek, od wschodu z Muzeum Śląskim, do którego jest niecałe 400 metrów. Na alei Roździeńskiego, na wysokości budynku, jest przystanek autobusowy Katowice Strefa Kultury NOSPR, a najbliższy tramwaj zatrzymuje się na rondzie gen. Ziętka. Z Rynku idzie się pieszo kilkanaście minut. Przy budynku jest garaż podziemny, ale w dni dużych imprez w Strefie Kultury wolne miejsca szybko się kończą.

Na noc po koncercie najbliżej są hotele przy ulicy Uniwersyteckiej i alei Korfantego, wszystkie około 400 metrów od wejścia, np. Courtyard Katowice City Center. Szpital najbliżej sali koncertowej to American Heart of Poland w budynku przy Warszawskiej, oddalony o około 700 metrów w linii prostej. W nagłym przypadku dzwoń pod 112; w czasie koncertu obsługa sali wie, jak wezwać pomoc.

Jeśli macie w Katowicach tylko jeden wieczór, koncert w NOSPR to dobry wybór nawet dla kogoś, kto rzadko słucha muzyki klasycznej. Sala robi wrażenie od pierwszych taktów, a po koncercie można jeszcze przejść kładką nad aleją Roździeńskiego w stronę centrum i zobaczyć podświetlony Spodek.