Dolina Trzech Stawów w Katowicach

Katowicka Dolina Trzech Stawów to jeden z największych terenów zieleni urządzonej w mieście: około 65 hektarów zieleni i jedenaście sztucznych zbiorników wodnych wzdłuż ulicy Murckowskiej, w dzielnicy Osiedle Paderewskiego-Muchowiec. Mieszkańcy przychodzą tu biegać, jeździć na rolkach i rowerze, pływać kajakiem albo po prostu posiedzieć nad wodą. Latem w dolinie odbywają się duże festiwale muzyczne, m.in. OFF Festival.

Stawy, które zrobiła kopalnia

Nazwa jest myląca, bo stawów jest dziś znacznie więcej niż trzy. Wszystkie powstały przez górnictwo. W XIX wieku kopalnia „Ferdinand”, późniejsza „Katowice”, czerpała wodę z Potoku Leśnego do kotłów i płuczki. Gdy wody zaczęło brakować, na potoku postawiono zapory – po niemiecku stauweiher, stąd śląska nazwa Sztauwajery – i powstały pierwsze dwa zbiorniki retencyjne, potem trzeci. Na mapach z początku XX wieku widać trzy stawy, w latach 20. dołączył czwarty. Osiadanie terenu po eksploatacji węgla obniżyło dno doliny o około 15 metrów, a kolejne zapadliska wypełniła woda.

Od 1912 roku dolinę wykorzystywano do rekreacji. Najpierw korzystał z niej klub pływacki, w latach 30. Liga Morska i Kolonialna urządzała tu kąpieliska i przystań dla żaglówek i kajaków. Nazwa „Dolina Trzech Stawów” jest używana od 1933 roku. Po wojnie teren podupadł, ale w latach 60. objęto go zalesieniem w ramach Leśnego Pasa Ochronnego GOP i włączono do Katowickiego Parku Leśnego. W latach 70. i 80. północną część zajęło osiedle Paderewskiego, a dolinę przecięła aleja Górnośląska, dziś autostrada A4.

Po 1989 roku na skraj doliny weszła nowa zabudowa mieszkaniowa – osiedla Przystań, Mały Staw czy Duży Staw – a pod koniec lat 80. zniknął zanieczyszczony staw Kopel przy dawnej hucie „Kunegunda”, którego teren stał się częścią stawu Łąka. Dolina bywa też poligonem dla nowych pomysłów: jesienią 2023 roku Katowice jako pierwsze miasto w Polsce testowały tu autonomiczny minibus, kursujący po dwukilometrowym odcinku trasy rolkowej za lotniskiem Muchowiec.

Jak jest podzielona dolina

Autostrada dzieli teren na dwie części. Na północ od niej leżą dwa największe stawy, Łąka i Kajakowy, otoczone parkiem z alejkami. Między nimi jest wodny plac zabaw z armatkami i gejzerami, osobno dla młodszych i starszych dzieci. Na wschodnim brzegu działają lokale gastronomiczne i letni teatr, na przeciwnym brzegu – plac zabaw. Przy ulicy Trzech Stawów stoi duży głaz upamiętniający Romana Stachonia, patrona Katowickiego Parku Leśnego.

Po południowej stronie autostrady są staw Kąpielowy z piaszczystym wschodnim brzegiem i staw Ozdobny. Zachodnią krawędzią prowadzi alejka wokół lotniska Katowice-Muchowiec. Wzdłuż całej doliny biegnie około czterokilometrowa trasa rolkowa, popularna też wśród biegaczy. Przy pomniku Trudu Górniczego z 1986 roku jest skatepark, a obok boiska do piłki nożnej i siatkówki plażowej.

Kajaki, ryby i kemping

Nad stawem Kajakowym działa przystań z pomostem i wypożyczalnią sprzętu pływającego. Mieści się tam klub kajakowy, który wyrósł z sekcji GKS Naprzód Janów, oraz klub SUP. Z tej przystani wyszły m.in. kajakarki Paulina Paszek i Justyna Iskrzycka, a w dolinie rozgrywane są Otwarte Mistrzostwa Śląska w Kajakarstwie. Dolina gości też regularnie imprezy biegowe, więc w niektóre weekendy część alejek jest zajęta przez trasę zawodów. Staw Kąpielowy jest kąpieliskiem sezonowym pod opieką MOSiR-u – czy w danym sezonie jest strzeżony i otwarty, sprawdź przed wyjściem z ręcznikiem. Pozostałe stawy dzierżawią koła Polskiego Związku Wędkarskiego; łowi się głównie karpie, leszcze i płocie.

Przy ulicy Murckowskiej MOSiR prowadzi Camping 215 z polem namiotowym, miejscami dla przyczep, świetlicą, kuchnią letnią i kortem tenisowym.

Dolina jest też ważnym miejscem dla ptaków. Duże otwarte przestrzenie i mozaika zbiorowisk – wodnych, bagiennych, łąkowych i leśnych – dają im schronienie i pokarm w czasie wędrówek. Z drzew rosną tu głównie brzozy, sosny, dęby, topole i olchy.

Dojazd i co jest obok

Z centrum Katowic do Trzech Stawów jest około dwóch kilometrów na południowy wschód od Rynku. Z centrum dojdziesz pieszo albo dojedziesz rowerem – przez dolinę przechodzą miejskie trasy rowerowe łączące Śródmieście z Ochojcem, Kostuchną i Nikiszowcem. Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego prowadzi tędy w stronę Mikołowa i Rybnika. Dojazd autobusem sprawdź w rozkładzie ZTM; samochodem najłatwiej od strony ulicy Murckowskiej i Pułaskiego, ale w czasie festiwali parkingi w okolicy są pełne.

Z doliny jest blisko do lotniska Muchowiec i osiedla Paderewskiego, które opisujemy na stronie dzielnicy Osiedle Paderewskiego-Muchowiec, a lasami Katowickiego Parku Leśnego można dojść aż do Giszowca. Na OFF Festival i inne imprezy plenerowe przyjeżdża sporo osób spoza miasta. Najbliższe hotele z naszej listy to Campanile przy ul. Sowińskiego, około 800 metrów od stawów, oraz Great Polonia Silesian przy Muchowcu i Hostel Nina na Zawodziu, oba nieco ponad kilometr.

Do najbliższego szpitala, American Heart of Poland na Warszawskiej, jest stąd mniej więcej półtora kilometra w linii prostej. Przy kąpielisku i na trasach rolkowych zdarzają się urazy – w razie poważnego wypadku dzwoń pod 112, przy drobniejszych urazach przyda się lista przychodni z okolicy.

Dolina Trzech Stawów w Katowicach najlepiej sprawdza się w ciepły dzień tygodnia rano, kiedy na trasach jest luźno, albo jesienią, gdy brzozy i dęby przy stawach zmieniają kolor. W letnie weekendy robi się tłoczno, ale wtedy najlepiej widać, jak bardzo mieszkańcy polubili teren, który jeszcze sto lat temu był zapleczem kopalni.