Atrakcje – Będzin

Najważniejsze atrakcje Będzina skupiają się wokół Góry Zamkowej w śródmieściu: średniowieczny zamek, gotycki z rodowodu kościół Świętej Trójcy, podziemna trasa w dawnym schronie i ślady żydowskiego miasta – dwa domy modlitwy z zachowanymi malowidłami i kirkut na stoku wzgórza. Kilka kilometrów dalej, w Grodźcu, czekają Góra Świętej Doroty, ruiny cementowni z 1857 roku i kościół św. Katarzyny. Poniżej opisujemy każde z tych miejsc: historię, co zobaczyć, jak dojść i na co się przygotować.

Jeden dzień w śródmieściu

Większość zabytków Będzina leży w odległości kilkuset metrów od siebie, więc da się je obejść pieszo w jeden dzień. Najlepiej zacząć rano na wzgórzu. Zamek Królewski z basztą widokową pozwala zobaczyć z góry układ miasta, dolinę Przemszy i dzielnice, do których pójdziesz później. Muzeum w zamku zajmie około godziny.

Schodząc ze wzgórza, zatrzymaj się przy kościele Świętej Trójcy, około 150 metrów niżej. Wnętrze najłatwiej obejrzeć przy okazji mszy, ale nawet z placu przed kościołem widać, jak Stare Miasto spływa w dół zbocza. U podnóża, przy alei Kołłątaja, jest wejście do Podziemi Będzińskich – korytarzy schronu wykutego w czasie wojny pod Górą Zamkową. Zwiedza się je z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji, więc godzinę wejścia ustal z muzeum kilka dni przed przyjazdem.

Po przerwie na obiad zostań przy Kołłątaja. Pod numerem 24, za Bramą Cukermana, zachowała się sala modlitewna z malowidłami z okresu międzywojennego, a 150 metrów dalej, przy Potockiego 3, dom modlitwy Mizrachi ze sklepieniem pokrytym znakami zodiaku. Oba miejsca trzeba umówić z wyprzedzeniem – Mizrachi przez Muzeum Zagłębia, Bramę Cukermana przez prowadzącą ją fundację. Jeśli zostanie czasu, obejdź wzgórze ulicą Podzamcze i zajrzyj na stary kirkut na północnym stoku.

Popołudnie można spędzić w Gzichowie. Pałac Mieroszewskich z XVIII-wiecznymi polichromiami i wystawami archeologicznymi leży około 400 metrów od zamku w linii prostej, a za nim rozciąga się park z barokowymi rzeźbami. Dzień najlepiej zakończyć nad rzeką: bulwary nad Czarną Przemszą z tężnią solankową dają najlepszy widok na wzgórze zamkowe od dołu.

Co jest blisko siebie

Atrakcje w Będzinie układają się w dwie wyraźne grupy. Pierwsza to śródmieście: zamek, kościół Świętej Trójcy, podziemia, Brama Cukermana, Mizrachi i kirkut mieszczą się w promieniu około pół kilometra od szczytu wzgórza. Pałac Mieroszewskich i bulwary są tylko nieco dalej – do każdego z nich dojdziesz od zamku w kilkanaście minut.

Druga grupa to Grodziec, około 3,5 kilometra na północny zachód. Tam najwygodniej dojechać komunikacją miejską lub samochodem, a dalej chodzić pieszo. Góra Świętej Doroty z kościółkiem z 1635 roku to najwyższy punkt miasta i świetny punkt widokowy. Kościół św. Katarzyny stoi około 650 metrów od szczytu, a ruiny cementowni Grodziec – mniej więcej kilometr na zachód. Na Grodziec warto zarezerwować osobne pół dnia, najlepiej przy dobrej pogodzie, bo większość czasu spędza się na zewnątrz.

Praktyczne wskazówki

Godziny otwarcia muzeum zmieniają się w zależności od sezonu, a niektóre dni bywają zamknięte, dlatego plan dnia ułóż dopiero po sprawdzeniu strony Muzeum Zagłębia. Zamek, pałac, podziemia i Mizrachi należą do tej samej instytucji, ale każde miejsce ma własne zasady wejścia.

Załóż wygodne buty. Wzgórze zamkowe ma strome alejki i schody, ścieżki na Dorotce są gruntowe, a kirkut porasta las. Do podziemi zabierz bluzę – w korytarzach przez cały rok jest około 10 stopni.

Pamiętaj, że kościoły są czynnymi świątyniami. Wnętrza oglądaj poza nabożeństwami, a godziny mszy sprawdź w parafiach. Na cmentarzu żydowskim obowiązują zasady szacunku dla zmarłych: bez siadania na macewach i przestawiania kamieni.

Jeśli przyjeżdżasz samochodem, w weekendy i w dni imprez pod zamkiem trudno o miejsce; lepiej zaparkować niżej i podejść. Koleją dojedziesz do stacji Będzin Miasto, skąd do zamku jest niespełna kilometr. Więcej o połączeniach znajdziesz na stronie o dojeździe, a o dziejach miasta – w części poświęconej historii.

Zabytki Będzina nie są rozległe jak w dużych miastach turystycznych, ale mają gęstą, wielowarstwową historię: średniowieczne pogranicze, szlachecki Gzichów, żydowskie miasto sprzed wojny i przemysłowy Grodziec. Dobrze zaplanowany dzień pozwala zobaczyć większość z nich bez pośpiechu.