Pałac Mieroszewskich w Będzinie

Pałac Mieroszewskich w Będzinie to barokowo-klasycystyczna rezydencja w Gzichowie, przy ulicy Gzichowskiej 15, około pół kilometra od zamku. Bywa też nazywany Pałacem Gzichowskim. Dziś to główna siedziba Muzeum Zagłębia: w środku są stylowe wnętrza z XVIII-wiecznymi malowidłami, wystawy archeologiczne i etnograficzne, a za budynkiem rozciąga się park z dwiema barokowymi rzeźbami.

Rezydencja rodu, który rządził dobrami będzińskimi

Pałac wzniósł w 1702 roku Kazimierz Mieroszewski. Wzorem były ówczesne rezydencje francuskie: dwukondygnacyjny korpus, amfiladowy układ pokoi, podjazd od frontu i ogród od tyłu. Mieroszewscy przez kilka pokoleń byli najważniejszym rodem w okolicy. Po zniesieniu starostw w 1775 roku Stanisław Mieroszewski wziął dobra będzińskie w długoletnią dzierżawę, a ród fundował też kaplicę w kościele Świętej Trójcy.

W latach 30. XIX wieku pałac przeszedł w ręce Siemieńskich, później Mycielskich. Po powstaniu styczniowym kupił go śląski przemysłowiec Christian Gustav von Kramsta. Od 1890 roku aż do wybuchu wojny należał do Towarzystwa Kopalń i Hut Sosnowieckich, które urządziło w nim biura i mieszkania dla swojej administracji. To dobrze oddaje drogę, jaką przeszło całe Zagłębie: od dworu szlacheckiego do przemysłu.

Po wojnie budynek gospodarowała spółdzielnia rolnicza, a od 1958 roku działał w nim dom kultury. Od lat 60. muzeum razem z konserwatorem zabytków zabiegało o przejęcie pałacu i gruntowną konserwację całego zespołu. Prace zakończono w marcu 1982 roku, a w 1983 roku otwarto tu drugą siedzibę Muzeum Zagłębia.

Malowidła odkryte pod tynkiem

Najciekawsze we wnętrzu są polichromie z drugiej połowy XVIII wieku, które konserwatorzy odkryli na przełomie lat 70. i 80. Pokoje nazwano od tematów malowideł. W salonie Wodzów Antycznych widnieją m.in. Scypion Afrykański, Pompejusz, Hannibal i Fabiusz Kunktator. W salach od zachodu są sceny rycerskich pojedynków i medaliony portretowe, a w skrzydle południowym – sceny polowań w pejzażu, w który wkomponowano będziński zamek. Ten ostatni szczegół łatwo przeoczyć, a warto go poszukać.

Pierwsze piętro urządzono jako wnętrza stylowe XVIII i XIX wieku. Są tam sekretery, komody, fotele, kominki, rzeźby, srebra, porcelana i cyna, w dużej części zebrane z dawnych kamienic mieszczańskich regionu. Na ścianach wiszą obrazy malarzy związanych z Będzinem i Zagłębiem.

Wystawy muzeum

Pałac Mieroszewskich w Będzinie mieści kilka stałych ekspozycji. Na parterze pokazano archeologię terenów dzisiejszego miasta: zrekonstruowaną chatę z czasów kultury łużyckiej, grób szkieletowy i pochówek popielnicowy, a obok przedmioty z wczesnośredniowiecznego grodu na Górze Zamkowej – warsztaty rzemieślnicze, narzędzia i biżuterię z odkrytego na wzgórzu cmentarzyska. Dla dzieci to zwykle najciekawsza część.

Wystawa etnograficzna odtwarza jednoizbową chatę z Zagłębia z początku XX wieku, z sienią i małą obórką, wyposażoną w sprzęty domowe i narzędzia rolnicze. Osobne sale poświęcono twórczości będzińskiego malarza Samuela Cyglera, związanego z postimpresjonizmem i kubizmem, oraz malarzowi Janowi Świderskiemu. W pałacu prezentowano też ekspozycję „Pamięć”, poświęconą będzińskim Żydom – trafiła na nią m.in. tablica fundacyjna z domu modlitwy Cukermana. Wystawy czasowe zmieniają się kilka razy w roku, dlatego aktualny program sprawdź na stronie muzeum.

Park za pałacem

Od strony ogrodu ciągnie się park założony na początku XVIII wieku. Najstarsze drzewa mają ponad sto lat, a wśród nich zachowały się dwie kamienne rzeźby – Bachus i Flora – wykonane w 1718 roku przez Jerzego Leonarda Webera. Dawniej za parkiem był ogród warzywny, zlikwidowany przy budowie osiedla Zamkowe. Pałac otaczają oficyny i zabudowania gospodarcze, które pomagają wyobrazić sobie dawny folwarczny charakter Gzichowa.

Park jest dobrym miejscem na przerwę między wystawami. Latem odbywają się tu plenerowe wydarzenia muzeum – koncerty, jarmarki rękodzieła, spotkania. Informacje o nich pojawiają się na stronie muzeum i w lokalnych mediach.

Legendy Gzichowa

Gzichów był osobną wsią, zanim stał się dzielnicą Będzina. Mieroszewscy kupili go razem z Małobądzem w 1645 roku, a budowę dworu, który przerodził się w pałac, rozpoczął Kazimierz Mieroszewski. Data 1718 wyryta na jednej z rzeźb w parku bywa uważana za rok ukończenia prac.

Z pałacem wiążą się miejscowe legendy. Jedna mówi o podziemnym korytarzu, który miał prowadzić z piwnic dawnego dworu pod dnem Czarnej Przemszy aż do lochów baszty zamkowej. Druga dotyczy Ludwiki Mieroszewskiej, która wniosła Gzichów w posagu Siemieńskim – w miejscowych opowieściach występuje jako Błękitna Ludwika. Żadna z tych historii nie ma potwierdzenia w źródłach, ale dobrze pokazują, jak mocno pałac zapisał się w wyobraźni mieszkańców.

Muzeum Zagłębia, które od 1983 roku ma tu swoją siedzibę, prowadzi działy historii, archeologii, etnografii, sztuki, fotografii oraz broni i uzbrojenia, a także bibliotekę. Część zbiorów pokazywana jest w pałacu, część na zamku – dlatego obie siedziby najlepiej traktować jako jedną opowieść o regionie.

Praktyczne informacje

Godziny otwarcia, ceny biletów i ewentualne dni bezpłatnego wstępu sprawdź na stronie Muzeum Zagłębia. Muzeum przygotowuje też zajęcia edukacyjne dla szkół – grupy powinny umawiać się wcześniej. Na spokojne obejrzenie wnętrz i wystaw potrzeba około półtorej godziny, z parkiem nieco więcej.

Pałac ma dwie kondygnacje i schody na piętro, więc osoby poruszające się na wózku powinny zapytać muzeum o dostępność poszczególnych sal. Teren wokół jest płaski, co odróżnia go od stromego wzgórza zamkowego.

Jak dojść z centrum

Z Góry Zamkowej idzie się w stronę Gzichowa ulicą Gzichowską – to około 10 minut spokojnym krokiem. Ze Starego Rynku droga jest podobna. Przy pałacu znajduje się przystanek komunikacji miejskiej Będzin Muzeum; aktualne połączenia sprawdź w rozkładzie Transport GZM. Kierowcy zwykle znajdą miejsce w okolicy pałacu łatwiej niż pod zamkiem.

Co jest w pobliżu

Pałac leży na pograniczu Śródmieścia i Gzichowa – dzielnicy, która wyrosła wokół dawnego majątku Mieroszewskich. Więcej o niej piszemy na stronie o Gzichowie. Na wschód, kilkaset metrów dalej, jest Zamek Królewski, a na południe, w stronę rzeki, bulwary nad Przemszą z tężnią solankową. Te trzy miejsca łatwo połączyć w jeden spacer.

Pałac Mieroszewskich w Będzinie dobrze uzupełnia wizytę na zamku. Zamek pokazuje miasto średniowieczne i jego obronność, pałac – życie ziemiańskie, a potem przemysłowe. Kto ma czas tylko na jedno muzeum, a interesuje się sztuką i codziennością dawnych mieszkańców, powinien wybrać właśnie pałac w Gzichowie.